19व्या शतकातील सुरुवातीपासून आजच्या अत्यंत विविधीकृत समूहापर्यंत, Tata Sonsच्या नेतृत्वाची धुरा अनेक व्यक्तींनी सांभाळली आहे. त्यापैकी Cyrus Mistry आणि Natarajan “Chandra” Chandrasekaran हे त्यांच्या घराण्यामुळे नव्हे, तर अध्यक्षपदापर्यंत पोहोचण्याच्या त्यांच्या अनोख्या वाटचालीमुळे आणि त्या पदावर असताना त्यांनी केलेल्या प्रभावामुळे वेगळे ठरतात.
—
## परंपरेपासून बदलाची सुरुवात: Tata कुटुंबाबाहेरील नेत्यांकडे नेतृत्व
Ratan Tata यांनी 2012 मध्ये पद सोडल्यानंतर Tata Sonsने दीर्घकाळ चालत आलेल्या परंपरेपासून दूर जात Cyrus Mistry यांची अध्यक्षपदी नियुक्ती केली. Tata Sonsमध्ये सर्वाधिक भागभांडवल असलेल्या Shapoorji Pallonji & Co.शी संबंधित Mistry हे Tata आडनाव नसलेले या कंपनीचे नेतृत्व करणारे पहिले व्यक्ती ठरले.
Mistry 2006 मध्ये Tata Sonsच्या संचालक मंडळात सहभागी झाले आणि 2012 मध्ये त्यांनी पदभार स्वीकारला. मात्र, 2016 मध्ये भागधारकांचा त्यांच्या नेतृत्वावरील विश्वास उरलेला नसल्याचे सांगत संचालक मंडळाने त्यांना पदावरून दूर केले. या अनपेक्षित निर्णयानंतर Ratan Tata यांचे तात्पुरते पुनरागमन झाले आणि त्यानंतर 2017 मध्ये Natarajan Chandrasekaran यांनी अध्यक्षपदाची सूत्रे स्वीकारण्याचा मार्ग मोकळा झाला.
Cyrus Mistry आणि N. Chandrasekaran हे दोघेही Tata कुटुंबाच्या रक्तसंबंधातील नसले, तरी या प्रतिष्ठेच्या पदासाठी निवडले गेलेले ते कुटुंबाबाहेरील केवळ दुसरे सदस्य ठरले.
—
## सुरुवातीचे नेतृत्वकर्ते: Tata कुटुंबाचा काळ
संस्थापक CEO Jamsetji Nusserwanji Tata यांच्यापासून आधुनिक उद्योगपती Ratan Tata यांच्यापर्यंत, नेतृत्व नेहमी कुटुंबातील व्यक्तींकडे किंवा त्यांच्याशी जवळचे संबंध असलेल्या व्यक्तींकडेच राहिले. या परंपरेतील प्रमुख व्यक्तींमध्ये पुढील नेत्यांचा समावेश होता:
– **Jamsetji Tata**, यांनी 1868 मध्ये या उद्योगाची मुहूर्तमेढ रोवली. व्यापाराच्या पलीकडे जाऊन पोलाद, वैज्ञानिक संशोधन आणि पायाभूत सुविधा प्रकल्पांपर्यंत विस्तारलेल्या त्यांच्या महत्त्वाकांक्षा होत्या.
– **Dorabji Tata**, त्यांचे ज्येष्ठ पुत्र, यांनी संस्थेला वीजनिर्मिती, आतिथ्यसेवा आणि विमा क्षेत्रात नेले. तसेच 1907 मध्ये Tata Iron & Steel Companyच्या स्थापनेवर देखरेख केली.
– **Nowroji Saklatvala**, Dorabji यांचे चुलत भाऊ, यांनी कर्मचारी कल्याणावर आणि कंपनीचा प्रभाव व्यापक करण्यावर भर दिला.
– **J.R.D. Tata**, यांनी 50 वर्षांहून अधिक काळ Tata Sonsचे मार्गदर्शन केले. त्यांच्या नेतृत्वाखाली समूहाच्या प्रमुख उद्योगांचा विस्तार झाला आणि जागतिक कामकाजासाठी भक्कम पाया घातला गेला.
– **Ratan Tata**, यांनी 1991 ते 2012 या काळात नेतृत्व करत उदारीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर समूहाचे रूपांतर केले, आंतरराष्ट्रीय उद्योगांची उभारणी केली आणि जागतिक स्तरावर समूहाचे स्थान उंचावले.
—
## Cyrus Mistry यांचा अल्पकाळाचा, पण घटनापूर्ण अध्यक्षपदाचा कार्यकाळ
Cyrus Mistry यांची नियुक्ती ऐतिहासिक ठरली, कारण तिने परंपरेला छेद दिला; मात्र त्यांच्या कार्यकाळावर वादाचे सावट राहिले. 2012 ते 2016 या काळात त्यांनी अध्यक्षपद सांभाळले. त्यांचा कार्यकाळ संचालक मंडळाने विश्वास गमावल्याचे सांगत केलेल्या मतदानानंतर संपुष्टात आला.
त्यांना पदावरून दूर केल्यानंतर व्यावसायिक जगतात तीव्र प्रतिक्रिया उमटल्या. त्यानंतर, अंतरिम काळात Ratan Tata यांनी काळजीवाहू अध्यक्ष म्हणून पुन्हा पदभार स्वीकारला आणि पुढील उत्तराधिकारी निवडला.
—
## Chandra यांचा काळ: वाढ आणि परिवर्तन
2017 मध्ये Natarajan Chandrasekaran अध्यक्ष झाले, तेव्हा Cyrus Mistry यांना पदावरून दूर करण्याच्या निर्णयाची पार्श्वभूमी अजूनही कायम होती. तरीही त्यांनी स्पष्ट दृष्टिकोनासह पुढील वाटचाल सुरू ठेवली. त्यांच्या नेतृत्वाखाली:
– Tata Groupचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार झाला—100हून अधिक देशांमध्ये **31 कंपन्यांचा** समावेश असलेला समूह म्हणून त्याची वाढ झाली.
– पारंपरिक तसेच नव्या क्षेत्रांमध्ये महसूल आणि नफ्यात लक्षणीय वाढ झाली.
या यशानंतरही, **12 ऑगस्ट 2026** रोजी Chandrasekaran यांनी जाहीर केले की **फेब्रुवारी 2027** मध्ये त्यांचा कार्यकाळ संपल्यानंतर ते दुसऱ्या कार्यकाळासाठी प्रयत्न करणार नाहीत.
—
## ते का महत्त्वाचे ठरतात
Cyrus Mistry आणि N. Chandrasekaran हे त्यांच्या पदांपलीकडील कारणांमुळे Tata Sonsच्या इतिहासात वेगळे ठरतात:
– **परंपरेला छेद**: त्यांच्या नियुक्त्यांमुळे दीडशेहून अधिक वर्षांच्या इतिहासात प्रथमच Tata वंशपरंपरेबाहेरील व्यक्तींनी कंपनीचे नेतृत्व केले.
– **नव्या युगाला आकार**: दोघांनीही संक्रमणाच्या काळात कंपनीचे मार्गदर्शन केले—Mistry यांनी भागधारकांच्या नियंत्रणाच्या बदलत्या रचनेच्या काळात, तर Chandrasekaran यांनी जागतिकीकरण आणि विविधीकरणाच्या काळात.
– **दृश्यमान प्रभाव**: Chandra यांच्या नेतृत्वाखाली महसूल, नफा आणि आंतरराष्ट्रीय उपस्थितीत मोजता येण्याजोगी वाढ झाली.
—
## मागे वळून पाहताना, पुढे वाटचाल
या बदलांचे महत्त्व समजून घेण्यासाठी Tataच्या पूर्वीच्या नेतृत्वाकडे पाहणे आवश्यक आहे:
– **Jamsetji** यांनी मोठ्या महत्त्वाकांक्षा निश्चित केल्या; मात्र मोठ्या प्रमाणावरील औद्योगिक संशोधनासारखी त्यांची अनेक उद्दिष्टे 1904 मध्ये त्यांच्या निधनापूर्वी पूर्णत्वास आली नाहीत.
– **Dorabji, Saklatvala, J.R.D. आणि Ratan Tata** यांनी संस्थेला अनुक्रमे औद्योगिक एकत्रीकरण, कर्मचारी कल्याण, जागतिक विस्तार आणि आधुनिकीकरणाच्या टप्प्यांतून पुढे नेले.
हा वारसा कायम ठेवत, Mistry आणि Chandra यांसारख्या कुटुंबाबाहेरील व्यक्तींकडे अध्यक्षपद सोपवण्याचा समूहाचा निर्णय बदलत्या गतिशीलतेचे संकेत देतो. हे केवळ कॉर्पोरेट प्रशासनाचे बदलते स्वरूपच दर्शवत नाही, तर मोठ्या प्रमाणावरील विस्तार, उत्तरदायित्व आणि जागतिक पोहोच यांच्या गरजाही अधोरेखित करते.
—
आपापल्या नियुक्त्या आणि कार्यकाळामुळे Cyrus Mistry आणि Natarajan Chandrasekaran हे Tata Sonsच्या इतिहासात वेगळे ठरतात. त्यांनी केवळ कुटुंबातील सदस्यांची जागा घेतली म्हणून नव्हे, तर Tata Sonsच्या उत्क्रांतीचे प्रतीक म्हणून—मजबूत वारशापासून सीमाविरहित जागतिक उद्योगसमूहापर्यंतच्या प्रवासाचे प्रतिनिधित्व केल्यामुळे.
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
