Source :- BBC PUNJABI
ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲੇਟੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ਤੁਹਾਡੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਦੌਰੇ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?
ਯੂਕੇ ਦੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਟਰੱਸਟ ਚੈਰਿਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸੱਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ, ਨਿਊਰੋਲੌਜੀਕਲ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ਼ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੂਕੇ ਦੀ ਚੈਰਿਟੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਮਾਹਰ ਡਾ. ਕੇਟੀ ਮੁਨਰੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੀਨ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਦੇ ਸਰਗਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਉਹ “ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।”
ਪਰ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਕ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਿਊਰੋਕੈਮੀਕਲਜ਼ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਦਰਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਲਟੀਆਂ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਧੁੰਦ (ਬ੍ਰੇਨ ਫੌਗ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਬਾਰੇ ‘ਹੈੱਡਸ ਅੱਪ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪੌਡਕਾਸਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਡਾ. ਮੁਨਰੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।”
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ, ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਾਰਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨਿਯਮਿਤਤਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਨੀਂਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤਣਾਅ ਦੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤਣਾਅ ਭਰੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਦੌਰ ਵੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਮੁਨਰੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। “ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਹੀ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।”
ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਤਾਪਮਾਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਨਮੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਖ਼ੁਦ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਜਿੱਠਣ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਕਾਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ।
ਘੱਟ ਆਇਰਨ ਦਾ ਪੱਧਰ, ਸੀਲਿਏਕ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦਾ ਘੱਟ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣਾ ਵਰਗੀਆਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਲਗਭਗ 10% ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਮਾਹਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਮੁਨਰੋ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਪੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ, ਮੀਨੋਪੌਜ਼ ਤੱਕ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ।”
ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਕ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਈਸਟ੍ਰੋਜਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪੈਰੀਮੇਨੋਪੌਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਹਾਰਮੋਨ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਉਹ ਤਬਦੀਲੀ ਵਾਲਾ ਪੜਾਅ ਜੋ ਔਰਤ ਦੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ – ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਗੜਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਹਾਰਮੋਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੈਰੀਮੇਨੋਪੌਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।”
ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ਼ੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਨੋਪੌਜ਼ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।”
ਮੀਨੋਪੌਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੌਰੇ ਘੱਟ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਾਰਮੋਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਧੇਰੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਇਹ ਚਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਡ੍ਰੋਮਲ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਵਧਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਬਾਸੀ ਆਉਣਾ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਦਰਦ।
ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਔਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਟੇਢੀਆਂ-ਮੇਢੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਜਾਂ ਚਿੱਟੇ ਧੱਬੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਮਰੀਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਦਰਦ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਪੜਾਅ, ਚਾਰ ਤੋਂ 72 ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਤਲੀ ਅਤੇ ਉਲਟੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਪੋਸਟ-ਡ੍ਰੋਮਲ ਜਾਂ ਹੈਂਗਓਵਰ ਪੜਾਅ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਦਰਦ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਮੁਨਰੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੋਂ ਭਾਫ਼ ਵਾਲਾ ਰੋਲਰ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।”
“ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਣ।”
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੈਫੀਨ ਜਾਂ ਚਾਕਲੇਟ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ।
ਪਰ ਡਾ. ਮੁਨਰੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਨਿਯਮਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਡਿਟੈਕਟਿਵ ਬਣਨਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਕਿ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੁਝ ਬਦਲਿਆ ਸੀ, ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਡਾ. ਮੁਨਰੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰੋ। ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।”
ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸੌਣ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਸਰਤ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਮੁਨਰੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੀਕਐਂਡ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕਿਉਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ?
ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਵੋ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਵੋ, ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਈਨ ਦਾ ਇੱਕ ਗਲਾਸ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋਵੋ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਸੌਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਵੋ।”
“ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਯਮਿਤ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।”
ਕਿਹੜੇ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦੌਰਾ ਗੰਭੀਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਨੋਬਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇੰਨਾ ਵੱਧ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੋਗੇ। ਦਵਾਈ ਜਲਦੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਉਸ ਸਨੋਬਾਲ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।”
ਡਾ. ਮੁਨਰੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਤਲੀ-ਉਲਟੀ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਗੋਲੀ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾਈ, ਆਈਬੂਪ੍ਰੋਫ਼ੇਨ ਜਾਂ ਐਸਪਿਰਿਨ, ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੋਡੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਿਰਦਰਦ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਟ੍ਰਿਪਟੈਨਸ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਬੂਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਕਿ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ2 ਵਰਗੇ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਦੌਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗਰਭ-ਨਿਰੋਧਕ ਗੋਲੀ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੈਰੀਮੇਨੋਪੌਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਐੱਚਆਰਟੀ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਨਿਊਰੋਕੈਮੀਕਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ CGRP ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਪਟਾਈਡ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਲਾਜ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਹੋਰ ਇਲਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਟੌਕਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਐਕਿਊਪੰਕਚਰ, ਯੋਗਾ, ਤਾਈ ਚੀ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਥੈਰੇਪੀ ਵਰਗੇ ਸਮੁੱਚੇ ਇਲਾਜ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਮੁਨਰੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਬਹੁਤ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਾਰ ਨਾ ਮੰਨੋ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅਜ਼ਮਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।”
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
source : BBC PUNJABI
