માનવ શરીરમાં 271 દિવસ સુધી સફળતાપૂર્વક ચાલી ડુક્કરની કિડની, રચાયો નવો રેકૉર્ડ

અમેરિકન ડૉક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, ભૂંડમાંથી પ્રત્યારોપિત કરાયેલી કિડનીએ એક દર્દીના શરીરમાં 271 દિવસ સુધી કામ કર્યું. આ અત્યાર સુધીનો સૌથી લાંબો નોંધાયેલો રેકૉર્ડ છે.

દર્દી ટિમ ઍન્ડ્ર્યુઝે જણાવ્યું કે આ પ્રત્યારોપણથી તેમને નવી “આશા” મળી અને ઘણા મહિના સુધી તેમને હૉસ્પિટલમાં જઈને ડાયાલિસીસ મશીનથી લોહી શુદ્ધ કરાવવાની જરૂર પડી નહોતી.

માસ જનરલ બ્રિઘમ હૉસ્પિટલની ટીમનું કહેવું છે કે તેમનું સંશોધન દર્શાવે છે કે જ્યાં સુધી માનવીય કિડની ઉપલબ્ધ ન થાય ત્યાં સુધી ભૂંડનાં અંગોનો કામચલાઉ ‘બ્રિજ’ તરીકે ઉપયોગ કરી શકાય છે.

જોકે, અંતે ભૂંડની કિડનીએ કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું હતું અને તેને કાઢી નાખવી પડી હતી. ત્યાર બાદ ઍૅન્ડ્ર્યુઝને થોડા સમય માટે ફરી ડાયાલિસીસ કરાવવી પડી, જ્યાં સુધી તેમને યોગ્ય દાતા મળી ન ગયા.

ટ્રાન્સપ્લાન્ટ માટે જરૂરી અંગોની અછતને કારણે ડૉક્ટરો અને વૈજ્ઞાનિકો ઝેનોટ્રાન્સપ્લાન્ટેશનની પદ્ધતિઓ પર કામ કરી રહ્યા છે, જેમાં અન્ય પ્રાણીઓનાં અંગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

અમેરિકામાં આશરે એક લાખ લોકો કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટની રાહ જોઈ રહ્યા છે, જ્યારે દર વર્ષે માત્ર 25,000 જેટલા ટ્રાન્સપ્લાન્ટ થાય છે. જ્યારે બ્રિટનમાં 7,000થી વધુ લોકો કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટની પ્રતીક્ષા યાદીમાં છે.

ઍન્ડ્ર્યુઝને જણાવાયું હતું કે તેમની કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટની વારો આવવામાં સાત વર્ષ જેટલો સમય લાગી શકે છે, પરંતુ ડાયાલિસીસ કરાવતા દર્દીઓ સરેરાશ માત્ર પાંચ વર્ષ સુધી જ જીવિત રહે છે.

તેમણે કહ્યું, “મારી પાસે સમય ઘણો ઓછો હતો. આવી સ્થિતિ ખૂબ નિરાશાજનક બની જાય છે.”

પરંતુ તેમણે ભૂંડની કિડનીના પ્રત્યારોપણના વિચારને “આશા” અને “અંધારી સુરંગના અંતે દેખાતો પ્રકાશ” ગણાવ્યો.

તેમણે કહ્યું, “આશા એ સૌથી મોટી બાબત હતી, જેના કારણે મને મશીનથી મુક્ત થવાની અને મારી જિંદગી ફરી જીવવાની તક મળી.”

ઝેનોટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન માટે ભૂંડને સૌથી યોગ્ય પ્રાણી માનવામાં આવે છે. તેનાં અંગોનું કદ લગભગ માનવઅંગ જેવું હોય છે અને માનવજાતને ભૂંડ ઉછેરવાનો પણ લાંબો અનુભવ છે.

પરંતુ એવું નથી કે તમે સીધા કોઈ ફાર્મ પર જઈને ભૂંડની કિડની કાઢો અને તેને માણસના શરીરમાં પ્રત્યારોપિત કરી દો.

માનવ શરીર તરત જ તે અંગને બાહ્ય પદાર્થ તરીકે ઓળખી જશે અને તેની સામે એવી રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા શરૂ કરશે કે કિડની નષ્ટ થઈ જશે.

થોડી જ મિનિટોમાં તેમાં કાણાં પડવાં લાગશે, તેના દરેક કોષને અસર પહોંચશે અને અંદરથી લોહી જામી જવાથી તે અંગ કાળું પડી જશે.

આથી સંશોધકોએ ‘યુકાટાન મિનિએચર પિગ’ વિકસાવ્યા છે. તેમના જિન્સમાં 69 પ્રકારના ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે, જેથી તેમનાં અંગોને ‘માનવ શરીર માટે વધુ અનુકૂળ’ બનાવી શકાય.

આ ફેરફારો દ્વારા ભૂંડના કોષોની કેટલીક એવી વિશેષતા દૂર કરવામાં આવે છે, જેને માનવ રોગપ્રતિકારક તંત્ર ઓળખીને તેના પર હુમલો કરે છે.

સાથે જ તેમાં કેટલાક માનવીય ડીએનએ ઉમેરવામાં આવે છે, જે કેમોફ્લાજ તરીકે કામ કરે છે અને ભૂંડના તંતુઓને માનવ રોગપ્રતિકારક તંત્રથી છુપાવવામાં મદદ કરે છે.

આ ઉપરાંત ચેપ ફેલાવાની શક્યતા ઘટાડવા માટે ભૂંડના ડીએનએમાં રહેલા વાઇરસને નિષ્ક્રિય કરી દે તેવા ફેરફારો પણ કરવામાં આવે છે.

ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના કારણે ટિમ ઍન્ડ્ર્યુઝને કિડનીની ગંભીર બીમારી હતી અને તેમની કિડનીઓ કામ કરવાનું બંધ કરી રહી હતી.

25 જાન્યુઆરી, 2025ના રોજ જ્યારે તેમનું ઝેનોટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન કરવામાં આવ્યું ત્યારે તેમની વય 66 વર્ષ હતી.

તાજેતરમાં મેડિકલ જર્નલ ધ લૅન્સેટમાં પ્રકાશિત માહિતી અનુસાર, ભૂંડની પ્રત્યારોપિત કિડનીએ તરત જ કાર્ય કરવાનું શરૂ કરી દીધું હતું.

આ કિડની 271 દિવસ સુધી કાર્યરત્ રહી હતી. ત્યાર બાદ તે જ વર્ષના ઑક્ટોબરમાં તેને કાઢી નાખવામાં આવી હતી. આ પછી ટિમને 82 દિવસ સુધી ડાયાલિસીસ કરાવવું પડ્યું, જ્યાં સુધી આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં તેમને એક દાતા પાસેથી કિડની મળી ન ગઈ.

હાલમાં તે કિડની સારી રીતે કામ કરી રહી છે.

માસ જનરલ બ્રિઘમ સેન્ટર ફૉર ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન સાયન્સિસના ડૉ. લિયોનાર્ડો રિએલાએ કહ્યું કે પ્રત્યારોપણ માટે ઉપલબ્ધ અંગોની અછતને કારણે “અમે સંકટમાં છીએ.”

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું, “અમે દર્દીઓને આશા આપી શકાય તે માટે ખૂબ મહેનત કરી રહ્યા છીએ. અમને ખરેખર લાગે છે કે ઝેનોટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન એવા દર્દીઓ માટે એક વિકલ્પ બની શકે છે જેમની પાસે દાતા નથી. અમે સંભવિત રીતે દર્દીઓને લાંબા સમય સુધી ડાયાલિસીસ પર નિર્ભર રાખવાના બદલે સીધા પ્રત્યારોપણ સુધી પહોંચાડી શકીએ છીએ.”

શરૂઆતમાં એવા સંકેતો મળ્યા હતા કે ટિમ ઍન્ડ્ર્યુઝના શરીરની રોગપ્રતિકારક પ્રણાલી પ્રત્યારોપિત અંગને સ્વીકારી રહી નથી, પરંતુ તેમની દવામાં ફેરફાર કરીને આ સમસ્યાનો સફળતાપૂર્વક ઇલાજ કરવામાં આવ્યો હતો.

જોકે, લગભગ છ મહિના બાદ કિડનીની રક્તવાહિનીઓને નુકસાન થવા લાગ્યું હતું અને અંગમાં સોજો આવી ગયો હતો. ત્યાર બાદ કિડની ધીમે ધીમે કામ કરવાનું બંધ કરવા લાગી હતી.

આનું ચોક્કસ કારણ હજુ સુધી સ્પષ્ટ થઈ શક્યું નથી, કારણ કે ભૂંડની કિડની પર ઍન્ટિબોડી દ્વારા હુમલો થયાના કોઈ સંકેતો મળ્યા નહોતા.

મેડિકલ જર્નલ ધ લૅન્સેટમાં પ્રકાશિત પોતાના લેખમાં ડૉક્ટરોએ લખ્યું છે, “આ કેસ ક્લિનિકલ કિડની ઝેનોટ્રાન્સપ્લાન્ટેશનની સંભાવના અને પડકારો, બંનેને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે.”

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન