ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ જાહેરાત કરી છે કે તે Foreign Currency Non-Resident (Bank) અથવા FCNR(B) ડિપોઝિટ સાથે જોડાયેલી ડિસ્કાઉન્ટેડ ફોરેન એક્સચેન્જ ડિપોઝિટ સ્વેપ સુવિધા નિર્ધારિત સમય કરતાં એક મહિના વહેલી બંધ કરશે. વધુ જવાબદારીઓ પર મર્યાદા મૂકવા માટે ઝડપથી પગલું ભરતાં, કેન્દ્રીય બેંકે જણાવ્યું છે કે હવે આ સુવિધા હેઠળ 31 ઓગસ્ટ, 2026 સુધી જ નવા FCNR(B) ડિપોઝિટ સ્વીકારવામાં આવશે. આ સુવિધા હેઠળના સ્વેપ 11 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં અમલમાં મૂકવાના રહેશે. અગાઉ બંને સમયમર્યાદા 30 સપ્ટેમ્બર નક્કી કરવામાં આવી હતી.
### મજબૂત પ્રવાહને કારણે વહેલી તકે સમાપ્તિ
8 જૂન, 2026ના રોજ યોજના શરૂ થયા બાદ, 13 ઓગસ્ટ સુધીમાં FCNR(B) ડિપોઝિટમાં પ્રવાહ વધીને $52.3 બિલિયનથી વધુ થઈ ગયો છે. Overseas Foreign Currency Borrowings (OFCBs) અને External Commercial Borrowings (ECBs) સાથે મળીને, આ સુવિધા હેઠળ કુલ વિદેશી વિનિમય પ્રવાહ આશરે $56.85 બિલિયન સુધી પહોંચી ગયો છે.
વિદેશી વિનિમય ભંડારમાં વધારો થતાં, RBIએ નિર્ધારિત સમય કરતાં ઘણું વહેલું પોતાની બેલેન્સ-શીટ સંબંધિત જરૂરિયાતો પૂર્ણ થઈ હોવાનું માન્યું. 3 જુલાઈએ પૂરા થયેલા સપ્તાહથી ભંડારમાં $40 બિલિયનથી વધુનો વધારો થયો છે. 7 ઓગસ્ટે પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં જાન્યુઆરીના અંત પછીનો સૌથી મોટો સાપ્તાહિક ઉછાળો જોવા મળ્યો, જેમાં ભંડાર $14.14 બિલિયન વધીને $707 બિલિયન થયો—મુખ્યત્વે વિદેશી ચલણની અસ્કયામતોમાં $9.9 બિલિયનના વધારાને કારણે.
### RBI ગવર્નરની અગાઉની ખાતરી
ગવર્નર Sanjay Malhotraએ 5 ઓગસ્ટે બજારોને ખાતરી આપી હતી કે સપ્ટેમ્બરની નિર્ધારિત સમયમર્યાદા પહેલાં આ સુવિધા બંધ કરવાનો કોઈ ઇરાદો નથી. તેમણે મજબૂત પ્રવાહનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, પરંતુ તે સમયે વહેલી તકે બંધ કરવાનો કોઈ નિર્ણય લેવાયો ન હોવાનું જણાવ્યું હતું.
### સુવિધા વહેલી તકે શા માટે બંધ થઈ રહી છે
વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે વહેલી તકે બંધ કરવાનો નિર્ણય અપેક્ષા કરતાં વધુ ઝડપથી વધેલા પ્રવાહને કારણે લેવામાં આવ્યો છે. ભંડારમાં તીવ્ર વધારો થતાં, RBIને વધુ વિદેશી જવાબદારીઓ લીધા વિના વિદેશી વિનિમય અને બેલેન્સ-શીટ સંબંધિત જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરી શકાશે એવો વિશ્વાસ જણાઈ રહ્યો છે. Emkay Global Financial Servicesના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી Madhavi Aroraએ સમજાવ્યું, “એકવાર લક્ષ્ય અપેક્ષા કરતાં વહેલું હાંસલ થઈ જાય, ત્યારે જરૂરીયાત કરતાં વધુ નાણાં ઊભાં કરવાનો અને તે જવાબદારીઓને બેલેન્સ-શીટ પર જાળવી રાખવાનો કોઈ ખાસ અર્થ રહેતો નથી.”
Bank of Barodaના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી Madan Sabnavisએ ઉમેર્યું કે કેન્દ્રીય બેંક વર્તમાન વિદેશી ચલણના જથ્થાને પૂરતો માનતી હોવાની શક્યતા છે, જોકે વધારાની રકમ સિસ્ટમમાં લિક્વિડિટીના સંચયમાં યોગદાન આપી શકે છે.
### FCNR(B) સ્વેપ યોજનાની મુખ્ય વિગતો
– આ સ્વેપ સુવિધા બેંકોને ત્રણથી પાંચ વર્ષની મુદતવાળા FCNR(B) ડિપોઝિટ એકત્ર કરવાની મંજૂરી આપે છે.
– યોજના હેઠળ, બેંકો આવતી વિદેશી ચલણ રકમને તે સમયના સ્પોટ રેટ પર RBI સાથે સ્વેપ કરે છે.
– RBI હેજિંગનો સમગ્ર ખર્ચ ઉઠાવે છે, જેના કારણે બેંકો ડિપોઝિટરોને સ્પર્ધાત્મક વ્યાજદર ઓફર કરી શકે છે.
### સમયરેખા: જાહેરાતથી સમાપ્તિ સુધી
– **5 જૂન, 2026** – RBI નવી સ્વેપ સુવિધાની જાહેરાત કરે છે.
– **8 જૂન** – સુવિધા કાર્યરત બને છે.
– **5 ઓગસ્ટ** – ગવર્નર જણાવે છે કે વહેલી તકે બંધ કરવાનો વિચારણા હેઠળ નથી.
– **13 ઓગસ્ટ** – FCNR(B) ડિપોઝિટમાં પ્રવાહ આશરે $52.3 બિલિયન સુધી પહોંચે છે. OFCBs અને ECBsનો સમાવેશ કરતાં સુવિધા હેઠળની કુલ રકમ $56.85 બિલિયન સુધી પહોંચે છે.
– **14 ઓગસ્ટ** – RBI ખાતરી આપે છે કે ડિપોઝિટ એકત્ર કરવાની સુવિધા 31 ઓગસ્ટે બંધ થશે. સ્વેપનો ઉપયોગ 11 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં કરવાનો રહેશે.
### બેંકો અને ડિપોઝિટરો માટે અસરો
હવે બેંકોને FCNR(B) ડિપોઝિટ વધારવા માટે મર્યાદિત સમયમર્યાદાનો સામનો કરવો પડશે. તેમણે ખાતરી કરવી પડશે કે તમામ નવા પ્રવાહ 31 ઓગસ્ટની સમયમર્યાદા પહેલાં તૈયાર હોય. તેવી જ રીતે, આ યોજના હેઠળ અનુકૂળ દરોની અપેક્ષા રાખતા ડિપોઝિટરોએ ઝડપથી નિર્ણય લેવો પડશે. સમયમર્યાદા બાદ, આ યોજના હેઠળના નવા FCNR(B) ડિપોઝિટ પાત્ર રહેશે નહીં—જોકે 11 સપ્ટેમ્બર સુધી સ્વેપ ઉપલબ્ધ રહેશે.
### સંદર્ભ: ભંડાર, અસ્થિરતા અને બજારની પ્રતિક્રિયા
ફેબ્રુઆરી 2026ના અંતમાં ફોરેક્સ ભંડાર $728.49 બિલિયનના શિખરે પહોંચ્યું હતું, ત્યારબાદ અતિશય રૂપિયાની અસ્થિરતાને નિયંત્રિત કરવા RBIના હસ્તક્ષેપને કારણે તેમાં ઘટાડો થયો. ધીમે ધીમે, સતત વિદેશી વિનિમય પ્રવાહને કારણે RBIએ ફરીથી ડોલરની ખરીદી શરૂ કરી, જેના પરિણામે 13 માર્ચે પૂરા થયેલા સપ્તાહ પછીના સૌથી મજબૂત સ્તરે ભંડાર પુનઃસ્થાપિત થયો.
વિવિધ માધ્યમોથી પ્રવાહમાં વધારો થયો છે, પરંતુ FCNR(B) સુવિધા તેના કદ અને ઝડપ માટે વિશેષરૂપે નોંધપાત્ર છે. RBIએ 2013ના ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બર દરમિયાન પણ સમાન પગલાં લીધાં હતાં, જેમાં ડિપોઝિટમાં વધારાની અપેક્ષા હતી, પરંતુ આ વખતે લેવરેજ સંબંધિત મુદ્દાઓ અંગે વહેલી સ્પષ્ટતા જેવા સંકેતોએ જુલાઈથી મૂડી પ્રવાહને વેગ આપ્યો.
### ગવર્નરનો અભિપ્રાય અને આગળની દિશા
5 ઓગસ્ટે ગવર્નર Malhotlaની ટિપ્પણીઓ આશાવાદ દર્શાવતી હતી: “અમને મજબૂત પ્રવાહ મળ્યો છે… અને આગળ પણ સારા, સ્વસ્થ પ્રવાહ મળવાની અમને આશા છે.” તેમ છતાં, તે સમયે બંધ કરવાની કોઈ દરખાસ્ત ન હોવાની વાત અને તેના એક અઠવાડિયા કરતાં થોડા વધુ સમય બાદ RBIના નિર્ણય વચ્ચે સ્પષ્ટ વિરોધાભાસ જોવા મળ્યો.
આગળ જતાં, યોજનાના અન્ય ઘટકો—અર્થાત ECBs અને OFCBs—31 ડિસેમ્બર, 2026 સુધી સક્રિય રહેશે. વહેલી તકે કરવામાં આવેલી આ સમાપ્તિથી તેમના પર કોઈ અસર નહીં થાય.
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
