इराणने कतारमार्फत अमेरिकेला अणु प्रस्ताव औपचारिकरीत्या पाठवला असून, या प्रस्तावावर चर्चा करण्यापूर्वी वॉशिंग्टनने सात कठोर अटी पूर्ण कराव्यात, अशी मागणी केली आहे. इराणच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने 5 नोव्हेंबर 2026 रोजी इराणने हा आराखडा पाठवल्याची पुष्टी केली. कोणतीही चर्चा किंवा होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्याची प्रक्रिया सुरू होण्यापूर्वी तेहरानच्या सर्व अटींचे पूर्ण पालन झाले पाहिजे, अशी या प्रस्तावाची मागणी आहे.
—
### इराणच्या मागण्या
इराण सरकारने अद्याप अधिकृत आणि सविस्तर यादी जाहीर केलेली नसली, तरी तेहरानच्या सात अटींमध्ये पुढील मागण्यांचा समावेश असण्याची शक्यता आहे:
– लेबनॉनमधील संघर्षासह सर्व प्रकारच्या शत्रुत्वपूर्ण कारवायांचा पूर्ण अंत
– इराणच्या बंदरांवरील अमेरिकेची नौदल नाकेबंदी पूर्णपणे उठवणे
– व्यापक निर्बंधांपासून दिलासा, विशेषतः इराणच्या तेल उद्योगाला लक्ष्य करणारे निर्बंध हटवणे
– गोठवलेल्या इराणी आर्थिक मालमत्तांची मुक्तता
– इराणच्या आसपास तैनात असलेल्या अमेरिकी लष्करी दलांची माघार
– युद्धामुळे झालेल्या नुकसानीची भरपाई देणे
– अमेरिका इराणच्या अंतर्गत बाबींमध्ये हस्तक्षेप आणि भविष्यातील धमक्या थांबवेल, याची हमी
इराणच्या सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सचिव म्हणून कार्यरत असलेले मोहसेन रेजाई यांनी रशियाच्या दौऱ्यादरम्यान स्पष्ट केले: “राजनैतिक विषयावर आम्ही अमेरिकनांना सात अटी सांगितल्या आहेत. जोपर्यंत ते आमच्या सात अटींची अंमलबजावणी करत नाहीत, तोपर्यंत आम्ही ना होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली करू, ना चर्चा करू.”
—
### धोरणात्मक वेळ आणि वाढता संघर्ष
वॉशिंग्टनसोबतचा तणाव वाढत असताना तेहरानने हा प्रस्ताव सादर केला आहे. अलीकडच्या काही दिवसांत अमेरिकी राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी संघर्ष सुरू राहिल्यास इराणला “नष्ट” करण्याच्या धमक्या पुन्हा दिल्या. त्याचवेळी, कतारसह राजनयिक आणि मध्यस्थांनी शांतता प्रस्थापित करण्यासाठीचे प्रयत्न अधिक वेगाने सुरू केले आहेत. विशेषतः अमेरिकी मध्यावधी निवडणुकांनंतर युद्ध पुन्हा भडकण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
कालक्रमानुसार, 28 फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर हल्ले केल्यानंतर युद्ध अधिक तीव्र झाले. त्याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणने इस्रायली लक्ष्यांवर तसेच आखाती भागातील अमेरिकी तळांवर हल्ले केले. संघर्षाचा विस्तार येमेनपर्यंतही झाला, जिथे इराणशी संलग्न हौथींनी सौदी अरेबियाच्या पायाभूत सुविधांना लक्ष्य केले; तसेच लेबनॉनमध्ये हिजबुल्लाहचा सहभाग वाढला. सर्वच आघाड्यांवरील परिस्थिती अद्याप अत्यंत अस्थिर आहे.
—
### चर्चेपूर्वी तेहरानचा आग्रह
इराणच्या अटी राजनयासाठी पूर्ण आणि अपरिहार्य पूर्वअटी म्हणून मांडण्यात आल्या आहेत. जागतिक तेल आणि द्रवरूप नैसर्गिक वायूच्या निर्यातीपैकी सुमारे एक-पंचमांश वाहतूक ज्या महत्त्वाच्या सागरी मार्गातून होते, ती होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करणे पूर्णपणे वॉशिंग्टनने सातही मागण्या मान्य करण्यावर अवलंबून आहे.
अमेरिकेच्या बाजूने अधिकाऱ्यांनी इराणचा प्रस्ताव मिळाल्याची आणि त्याचा आढावा घेतला जात असल्याची पुष्टी केली आहे. मात्र, आतापर्यंत सर्व किंवा कोणतीही मागणी पूर्ण करण्यास त्यांनी बांधिलकी दर्शवलेली नाही. कोणत्याही प्रारंभिक चर्चेच्या पॅकेजमध्ये अणु विषयांचा समावेश असणे आवश्यक आहे, असे वॉशिंग्टनने स्पष्ट केले आहे.
—
### होर्मुझचा प्रश्न
होर्मुझ सामुद्रधुनी तेहरानसाठी धोरणात्मक दबावाचे महत्त्वाचे केंद्र आहे. विशेषतः शत्रुत्वपूर्ण परिस्थिती सुरू असताना नौवहन रोखणे आणि तेल निर्यात करणे यामुळे ती इराणच्या वाटाघाटीतील प्रभावाचा प्रमुख आधार ठरली आहे. इराणच्या सर्व अटी पूर्ण होईपर्यंत हा जलमार्ग बंदच राहील, असे रेजाई यांनी स्पष्टपणे सांगितले आहे.
या मार्गावरील नियंत्रणाकडे इराण केवळ सुरक्षा उपाय म्हणून नव्हे, तर अमेरिकेकडून सवलती मिळवण्यासाठीचे राजनयिक साधन म्हणून पाहत आहे. निर्बंध हटवण्याची आणि गोठवलेल्या मालमत्ता मुक्त करण्याची मागणी करून इराणने आपल्या आर्थिक अस्तित्वाला भूराजकीय उद्दिष्टांशी थेट जोडले आहे.
—
### अमेरिकी प्रतिक्रिया आणि अनुत्तरित प्रश्न
कतारी मध्यस्थीमार्फत हा प्रस्ताव आढावा घेण्यासाठी मिळाल्याची अमेरिकेने पुष्टी केली आहे. मात्र, तेहरानच्या सर्व मागण्या एकत्रितपणे मान्य केलेल्या नाहीत. त्याऐवजी, कोणत्याही प्रारंभिक चर्चेत अणु विषयांचा समावेश राहील, यावर वॉशिंग्टनने भर दिला आहे.
अनुत्तरित राहिलेल्या प्रमुख प्रश्नांमध्ये शत्रुत्वपूर्ण कारवायांची व्याख्या—कोणते संघर्ष थांबवावे लागतील—अमेरिकी लष्करी माघारीचे स्वरूप आणि अटी, तसेच भरपाईची गणना कशा प्रकारे केली जाईल, यांचा समावेश आहे. हस्तक्षेप, धमक्या किंवा भविष्यातील आक्रमणाविरोधातील हमींवर वॉशिंग्टन चर्चा करण्यास कितपत आणि कशा प्रकारे तयार आहे, हेही अद्याप स्पष्ट झालेले नाही.
—
### व्यापक परिणाम
इराणच्या सातही मागण्या मान्य केल्यास मध्यपूर्वेबाबतच्या अमेरिकी परराष्ट्र धोरणात मूलभूत बदल होईल. निर्बंध हटवणे, सैन्य मागे घेणे आणि नाकेबंदी समाप्त करणे यामुळे केवळ अमेरिका-इराण संबंधांचे स्वरूप बदलणार नाही, तर इस्रायल, सौदी अरेबिया आणि जागतिक ऊर्जा बाजारांवरही परिणाम होईल.
होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली झाल्यास जागतिक तेलपुरवठा स्थिर होऊ शकतो, ज्यामुळे नौवहन मार्गांवरील आणि ऊर्जा किमतींवरील दबाव कमी होईल. याउलट, तेहरानच्या मागण्यांना विरोध केल्यास संघर्ष लांबू शकतो, प्रादेशिक अस्थिरता वाढू शकते आणि जगभरातील आर्थिक खर्चात भर पडू शकते.
—
कतारमार्फत सादर करण्यात आलेला इराणचा प्रस्ताव हा आपल्या राष्ट्रीय सुरक्षा आणि प्रादेशिक महत्त्वाकांक्षांवर आधारित, अत्यंत महत्त्वाचा प्रस्ताव आहे. तेहरानच्या सात अटींपैकी काही किंवा सर्व अटी अमेरिका मान्य करेल का आणि तसे झाल्यास कोणत्या अटींवर करेल, हे अद्याप स्पष्ट नाही. दरम्यान, आंतरराष्ट्रीय समुदाय या घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहे—कारण पुढे जे काही घडेल, त्यातून संपूर्ण मध्यपूर्वेतील सत्तासमीकरणे नव्याने ठरू शकतात.
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
