Donald Trump यांनी पुन्हा एकदा हॉर्मुझ सामुद्रधुनीला “नवीन US भूभाग” असे दर्शवणारा नकाशा पोस्ट केला आहे. त्यामुळे ही महत्त्वाची जलवाहतूक मार्गिका अमेरिकेच्या मालकीची मानली जावी, या त्यांच्या पूर्वीच्या दाव्यावर पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे. हा नकाशा रविवारी Truth Social वरील त्यांच्या पोस्टमध्ये दिसला. 18 ऑगस्ट रोजी त्यांनी शेअर केलेल्या प्रतिमेसारखीच ही प्रतिमा होती.
Trump यांनी सुरुवातीला 15 ऑगस्ट रोजी New York येथील सभेत ही कल्पना मांडली होती. ते म्हणाले होते: “इराणचा पराभव पूर्ण केल्यानंतर—ज्याचा अत्यंत वाईट पद्धतीने पराभव होत आहे—लवकरच मी हॉर्मुझ सामुद्रधुनीला United States चा भूभाग घोषित करणार आहे. हे खरे आहे.”
## फेब्रुवारीपासून सामुद्रधुनी बंद
28 फेब्रुवारी रोजी वाढलेल्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर इराणने नाकेबंदी सुरू केल्यापासून हॉर्मुझ सामुद्रधुनी आंतरराष्ट्रीय वाहतुकीसाठी बंद आहे. या महत्त्वाच्या जलमार्गातून जाण्यासाठी जहाजांना आता इराणची परवानगी घ्यावी लागते आणि शुल्क भरावे लागते. युद्धापूर्वी जगातील निर्यात होणाऱ्या तेल आणि LNG पैकी जवळपास एक-पंचमांश वाहतूक या सामुद्रधुनीतून होत होती. या अटी असूनही, Trump यांचा दावा आहे की United States चे या सामुद्रधुनीवर “पूर्ण नियंत्रण” आहे.
## अमेरिकेने आपले वर्तन बदलावे, अशी इराणची मागणी
इराणचे म्हणणे आहे की “अमेरिकेच्या दाव्यांनंतरही” ही सामुद्रधुनी बंदच राहील, जोपर्यंत US आपल्या जबाबदाऱ्या मानत असलेल्या बाबी पूर्ण करत नाही. Iran’s Supreme National Security Council चे प्रमुख Mohsen Rezaei यांनी सरकारी दूरचित्रवाणीवर हे वक्तव्य केले. ही बंदी उठवण्यासाठी अमेरिकेने प्रथम “आपले वर्तन सुधारले पाहिजे”, असे त्यांनी अधोरेखित केले.
Rezaei यांनी इतर देशांवरही इराणविरोधातील “आर्थिक युद्धात” अमेरिकेचे मित्रराष्ट्र बनल्याचा आरोप केला. तेहरानविरोधातील निर्बंधांमध्ये सहभागी होणाऱ्या देशांना शत्रू मानले जाईल, असा त्यांनी इशारा दिला. ते म्हणाले, “आमच्याविरोधात आर्थिक निर्बंध लादण्यात सहभागी होणारा कोणताही देश शत्रू मानला जाईल.”
## प्रत्युत्तराच्या धमक्या
इराणने अद्याप अमेरिकेच्या आर्थिक मालमत्तांवर हल्ले केलेले नाहीत. आतापर्यंत त्याने लष्करी लक्ष्यांवरच लक्ष केंद्रित केले आहे. मात्र, अमेरिकेने आर्थिक दंडात्मक कारवाई पुढे सुरू ठेवल्यास तेहरान प्रत्युत्तर देण्यास तयार असल्याचे Rezaei यांनी सांगितले. या संदर्भात त्यांनी या प्रदेशातील तसेच प्रदेशाबाहेरील अमेरिकेचे तेलविषयक आणि व्यावसायिक हितसंबंध संभाव्य लक्ष्ये असल्याचे नमूद केले.
ते पुढे म्हणाले: “Trump यांनी कारवाई केली, तर आमचा संघर्ष भूकंपासारखा असेल.”
## काय पणाला लागले आहे?
हॉर्मुझ सामुद्रधुनीला प्रचंड धोरणात्मक महत्त्व आहे. नाकेबंदीपूर्वी जगातील तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या निर्यातीतील प्रत्येक पाचपैकी सुमारे एक बॅरल या मार्गिकेतून जात असे. प्रवेशावर निर्बंध घालून इराणने जागतिक ऊर्जा प्रवाह आणि पुरवठा साखळ्यांवर महत्त्वाचा प्रभाव मिळवला आहे.
## कायदेशीरतेवर प्रश्नचिन्ह
हॉर्मुझ सामुद्रधुनीला US भूभाग मानण्याच्या Trump यांच्या आवाहनाला कोणताही कायदेशीर आधार आहे का, यावर तज्ज्ञ आणि आंतरराष्ट्रीय निरीक्षकांनी प्रश्न उपस्थित केले आहेत. आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार, आंतरराष्ट्रीय नौवहनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या सामुद्रधुनी प्रादेशिक दावे असले तरी सामान्यतः मुक्त मार्गासाठी खुल्या मानल्या जातात. मूळ वृत्तात कायदेशीर विश्लेषणाचा सविस्तर ऊहापोह केलेला नसला, तरी हॉर्मुझ सामुद्रधुनीला American territory घोषित करण्याच्या कल्पनेमुळे राजनयिक आणि तज्ज्ञांमध्ये चर्चा सुरू झाली आहे.
## Trump यांच्या नकाशावर प्रतिक्रिया
या ताज्या पोस्टमध्ये Trump यांनी पाच दिवसांपूर्वी शेअर केलेलीच नकाशाची प्रतिमा पुन्हा वापरली आहे. 15 ऑगस्ट रोजीच्या सभेतील भाषणात त्यांनी प्रथमच या जलमार्गावर U.S. sovereignty चा दावा करण्याचा प्रस्ताव सार्वजनिकपणे मांडला होता.
दरम्यान, इराणने हा दावा ठामपणे फेटाळला आहे. सामुद्रधुनी बंद ठेवण्याबरोबरच, US च्या उपाययोजनांना समर्थन देण्याचा विचार करणाऱ्या देशांना तेहरानने कठोर इशारे दिले आहेत.
## पुढे काय?
तणाव वाढत असताना आंतरराष्ट्रीय समुदायाचे लक्ष या घडामोडींवर आहे. हॉर्मुझ सामुद्रधुनीचा कायदेशीर दर्जा एकतर्फी बदलण्याच्या कोणत्याही प्रयत्नाचे गंभीर राजनयिक परिणाम होऊ शकतात.
सध्या इराणचे म्हणणे आहे की नियंत्रण त्याच्या अटींनुसारच कायम आहे. नकाशे आणि वक्तव्यांच्या माध्यमातून आपल्या घोषणेवर भर देत Trump हा दावा पुढे नेत आहेत.
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
