सीरियात शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी इस्रायलवर अमेरिकेचा दबाव आवश्यक

इदलिबजवळील अबू अल-दुहूर हवाई तळावर 18 ऑगस्ट 2026 रोजी इस्रायलकडून हल्ला झाल्याचा संशय व्यक्त करण्यात आला. त्याला प्रत्युत्तर म्हणून Türkiye मधील अमेरिकेचे राजदूत टॉम बराक यांनी Türkiye, Syria आणि Israel यांचा समावेश असलेली “deconfliction mechanism” स्थापन करण्याचा प्रस्ताव दिला. Syria आणि बराक या दोघांनीही या हल्ल्यासाठी Israel ला जबाबदार धरले. अमेरिकन मुत्सद्याने या हल्ल्याचे वर्णन “अनावश्यक तणाववाढ” असे केले.

—मात्र या राजनैतिक प्रयत्नांनंतरही, विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की या प्रस्तावामुळे Israel च्या लष्करी कारवायांवर मर्यादा येण्याची शक्यता कमी आहे. Syria विरुद्धच्या कारवायांचा Israel चा दीर्घकाळचा पॅटर्न आणि Syrian भूभागाच्या काही भागांवरील त्याचा सुरू असलेला कब्जा याचा ते संदर्भ देतात.

## जेव्हा केवळ एकच बाजू तणाव वाढवते, तेव्हा शांतता कोण प्रस्थापित करणार?

The Syria Report चे धोरण सल्लागार सामी अकील यांनी “मुळात केवळ एकच पक्ष [संघर्ष निर्माण करत] असताना” deconfliction arrangement व्यवहार्य ठरेल का, असा प्रश्न उपस्थित केला.

विश्लेषकांच्या मते, Syria सोबतचा तणाव कमी करण्याच्या उद्देशाने सुरू असलेल्या संवादाला विलंब होण्यासाठी Israel जबाबदार आहे. डिसेंबर 2024 मध्ये Bashar al-Assad यांची सत्ता उलथवल्यानंतर आता President Ahmed al-Sharaa यांच्या नेतृत्वाखालील Damascus पाश्चात्त्य देशांसोबत अधिक चांगले संबंध प्रस्थापित करण्याचा उघडपणे प्रयत्न करत आहे—तसेच पूर्ण normalization पेक्षा कमी पातळीवरील उपाययोजना Israel सोबत तपासण्याची तयारीही दर्शवत आहे.

अकील यांनी परिस्थितीचे स्पष्ट वर्णन केले: “Israeli-Syrian चर्चा ठप्प आहेत, कारण चेंडू Israel च्या कोर्टात आहे आणि सध्या Damascus सोबतच्या चर्चांना प्राधान्य देण्याची गरज त्यांना वाटत नाही.”

## Türkiye, Syria आणि Israel: सत्तासंघर्षाचा त्रिकोण

डिसेंबर 2024 पूर्वी, Assad यांच्या राजवटीत, Israel ने Syria मधील Iranian-affiliated संस्थांना लक्ष्य केले—उदाहरणार्थ, एप्रिल 2024 मध्ये Damascus येथील Iranian consulate वर केलेला हल्ला—मात्र Syrian सरकारी पायाभूत सुविधांवर थेट हल्ले करण्याचे टाळले. Assad यांच्या सत्तेतून जाण्यानंतर या पद्धतीत मोठा बदल झाला. त्यानंतर Israel ने Syria च्या नव्या सरकारच्या मालकीच्या महत्त्वाच्या लष्करी ठिकाणांना लक्ष्य केले आणि दक्षिण Damascus जवळ सैन्य तैनात करण्याच्या धमक्यांद्वारे Syrian सैन्यावर दबाव आणला.

दरम्यान, Türkiye ने Assad विरोधातील बंडखोरांना पाठिंबा देण्यापासून नव्या Syrian सत्ताधाऱ्यांसोबत राजनैतिक संबंध निर्माण करण्यापर्यंतचा प्रवास केला आहे. अनेक निर्वासित Syrian विरोधी नेते Türkiye मध्ये वास्तव्यास आहेत आणि Ankara ने एकेकाळी आपला शत्रू असलेल्या Syrian नेत्याला पाठिंबा दर्शवला आहे. Türkiye च्या प्रभावाबद्दल साशंक असलेल्या Israel ने Syria वर सुरक्षा समझोत्यांचे उल्लंघन केल्याचा आरोप केला आहे. Aleppo जवळील हवाई तळावर Turkish सैन्याला प्रवेश देऊन Syria ने हे उल्लंघन केल्याचे Israel चे म्हणणे आहे. Israel ने इशारे दिले होते, मात्र Syria ने त्याकडे दुर्लक्ष केले, असा Israel चा दावा आहे.

Türkiye ने या हवाई हल्ल्याच्या समर्थनार्थ दिलेल्या Israel च्या स्पष्टीकरणाला तीव्र विरोध केला. Türkiye च्या communications authority ने म्हटले की Israeli भूमिका “बेकायदेशीर हवाई हल्ल्यांना वैध ठरवण्याचा” प्रयत्न करते. तसेच Israel च्या October elections च्या पार्श्वभूमीवर Prime Minister Benjamin Netanyahu यांचे धोरण “विस्तारवादी आणि अस्थिरता निर्माण करणारे” असल्याचे त्याने म्हटले.

## Deconfliction Mechanism मध्ये काय समाविष्ट असेल?

Ambassador Barrack यांची कल्पना अशी आहे की Israel, Türkiye आणि Syria यांच्यात लष्करी तणाव वाढू नये यासाठी समन्वय साधता येईल, असा राजनैतिक मार्ग सुरू करावा. United States मध्यस्थ म्हणून काम करेल. ही संकल्पना Lebanon संदर्भातील सुरू असलेल्या U.S. प्रयत्नांसारखी आहे—Israeli हवाई हल्ले रोखणे, Hezbollah चे निःशस्त्रीकरण करणे आणि southern Lebanon मधून Israeli माघारीच्या दिशेने वाटचाल करणे, हे त्या प्रयत्नांचे उद्दिष्ट आहे.

मात्र Israel चे लष्करी वर्चस्व पाहता, समझोत्यांना बगल देण्यासाठी त्याला मोठी मुभा मिळते, असा तज्ज्ञांचा इशारा आहे. Netanyahu यांच्या प्रशासनाच्या काळात, एकतर्फी कारवायांद्वारे सरकारने वाटाघाटी कमकुवत करण्याची तयारी दर्शवली आहे, असे विश्लेषकांचे मत आहे.

अंतर्गत सूत्रांच्या मते, Syria ने संवादासाठी खुलेपणा दर्शवला आहे. मात्र Israel च्या Golan Heights आणि Jabal al-Sheikh मधील कारवायांसारख्या काही प्रादेशिक आणि सार्वभौमत्वाशी संबंधित प्रश्नांवर तोडगा निघाल्याशिवाय सर्वसमावेशक normalisation ला सहमती देणार नसल्याचे Syria चे म्हणणे आहे.

## वाढलेल्या निवडणूक हंगामाची तयारी

October 2026 मध्ये पुन्हा निवडणूक लढवणारे Benjamin Netanyahu यांना परदेशातील लष्करी संघर्षांमुळे राजकीय फायदा होऊ शकतो. Chatham House चे research fellow Galip Dalay यांच्या मते, राष्ट्रवादी मतदारवर्गाला एकत्र आणण्यासाठी पंतप्रधान Syria, Lebanon किंवा Palestine मध्ये संघर्ष भडकवू शकतात.

अलीकडेच Netanyahu यांनी Donald Trump यांनी मांडलेल्या Gaza disarmament प्रस्तावाला नकार दिला, ज्यामुळे त्यात फेरबदल करावे लागले. विशेष म्हणजे, Israel च्या या निर्णयाला विरोध करणारी कोणतीही सार्वजनिक U.S. प्रतिक्रिया दिसून आली नाही.

Dalay यांच्या मते, केवळ Washington कडून येणारा विश्वासार्ह आणि सातत्यपूर्ण दबावच Israel ला सवलती देण्यास भाग पाडू शकतो. ते म्हणाले, “जर U.S. ने Israel वर योग्य दबाव आणला, तर ते ऐकतील.” नेतृत्वाला आक्षेप असतानाही Israel ने यापूर्वी U.S. च्या मागण्यांना दिलेला प्रतिसाद पाहता, U.S. चा प्रभाव निर्णायक ठरतो, असे Dalay यांचे मत आहे.

## पुढील आव्हाने

Deconfliction mechanism स्थापन झाला तरी त्याची प्रभावीता सर्व संबंधित पक्षांनी प्रामाणिकपणे सहभागी होण्यावर अवलंबून असेल. अविश्वास खोलवर रुजलेला आहे—केवळ Israeli आणि Syrian सरकारांमध्येच नव्हे, तर Israeli सुरक्षा चिंतांकडे पाहण्याच्या Turkish दृष्टिकोनातही. Syrian सीमेपासून 186 miles (300 kilometres) अंतराच्या आत कोणतीही Syrian लष्करी उपस्थिती धोका ठरते, अशी Israel ची भूमिका आहे. यामुळे तणावाचे प्रमाण नियंत्रित ठेवून वाटाघाटी करणे किती कठीण असेल, हे स्पष्ट होते.

अनेक विश्लेषकांच्या मते, Syria चे मर्यादित Soviet-era हवाई दल Israel साठी कोणताही वास्तविक धोका निर्माण करत नाही. मात्र धोक्याची ही धारणा लष्करी वक्तव्ये आणि कारवायांना सतत चालना देत आहे.

## U.S. च्या दबावामुळे फरक का पडू शकतो?

गतवर्षाच्या सुरुवातीला, सुरुवातीच्या विरोधानंतरही U.S. च्या दबावामुळे Iran संदर्भातील काही लष्करी योजना बदलण्यास Israel ला भाग पडले. त्यामुळे तज्ज्ञांच्या मते, परिस्थिती बदलण्यासाठी United States कडे अद्वितीय प्रभाव आहे.

Washington ने प्रस्तावित deconfliction mechanism ला राजनैतिक, आर्थिक किंवा राजकीय स्वरूपाच्या गंभीर परिणामांच्या इशाऱ्यासह पाठिंबा दिल्यास, Syria मधील लष्करी कारवाया कमी करण्याच्या दिशेने पावले उचलण्यास Israel ला भाग पाडले जाऊ शकते. असा दबाव नसल्यास, निवडणुकांपूर्वी राजकीय कथानकांना आकार देण्यासाठी Israel हवाई हल्ल्यांचा धोरणात्मक वापर सुरू ठेवेल, अशी विश्लेषकांना भीती आहे.

This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.