ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਹਾਲੀਆ ਫੈਸਲਾ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਅਮਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤਰਕਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਨੀਰ, ਰਾਜਮਾ, ਸੋਯਾ ਪ੍ਰੋਡਕਟ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਦੁਧ ਸੰਬੰਧੀ ਆਈਟਮਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆਵਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ।
**ਨੀਤੀ ਬਦਲਾਅ: ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਪੱਖ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ**
ਭਾਜਪਾ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਮਿਊਨਿਸਿਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਕੇਐਮਸੀ) ਹੇਠ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਨਸ਼ਸਨੈੱਸ (ISKCON) ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ISKCON ਦੀ ਕੜੀ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮੇਨੂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ-ਭਰਪੂਰ ਵੈਜਟੇਰੀਅਨ ਚੋਇਸਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ISKCON ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਸੰਬੰਧੀ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਟੇਰੀਅਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
**ਪੋਸ਼ਣਕ ਸਮੀਖਿਆ: ਵਿਕਲਪਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ**
ਸਿਨੀਅਰ ਡਾਇਟੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰਿਸ਼ਨਿਟਿਸ਼ਨ ਡਾ. ਸੁਨੀਤ ਖੰਨਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣਕ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ ਹੈ। ਡਾ. ਖੰਨਾ ਨੇ ਪਨੀਰ, ਰਾਜਮਾ, ਸੋਯਾ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਦੁਧ ਆਧਾਰਿਤ ਆਈਟਮਾਂ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣਕ ਖਾਸਿਆਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਅੰਡੇ ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਰਿਟਾਮਿਨ B12, ਕੋਲਾਈਨ, ਵਰਿਟਾਮਿਨ D ਅਤੇ ਲੋਹਾ ਵਰਗੇ ਜਰੂਰੀ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੋਤਰ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਖੰਨਾ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੋਯਾ ਅਤੇ ਟੋਫੂ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਵਿਕਲਪ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸ੍ਰੋਤ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਡਿਆਂ ਵਰਗੀ ਪੂਰਨ ਪੋਸ਼ਣਕ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਨਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪੋਸ਼ਣਕ ਫੈਸਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਖ ਕੇ।
**ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਹਲੂ: ਇਕ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਬਦਲਾਅ**
ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਬੰਦਸ਼ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗੱਲ-ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਪੱਖੀ ਧਿਰਾਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਮੋਲ ਕਾਂਗਰਸ (TMC) ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਆਰੋਪ ਲਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਨੀਤੀ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। TMC ਦੇ ਆਗੂ ਡੇਰੇਕ ਓਬ੍ਰਾਇਨ ਨੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰਪੂਰਕ ਪੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਵੰਡੀਕਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਵਿਕਲਪ ਲਾਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ, ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬਜਾਏ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੁਤੰਤਰ ਲੋਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਤੇ TMC ਨੇਤਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਅੰਡੇ ਸੁੱਟਣ ਦੇ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
**ਕਮਿਿਊਨਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ: ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਏ**
ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੀਤੀ ਬਦਲਾਅ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਅੰਡੇ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵੱਧਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਸੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾਚਾਰ ਤੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਚਮੁਚ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮੀਲ ਦੀ ਉਡੀੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਰੀਖਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵੱਲ ਉਹਨਾ ਦੀ ਧਰਿਕਤਾ ਉਹਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਖੁਰਾਕੀ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਕਬੂਲੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ।
**ISKCON ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਗਲਤਫ਼ਹਮੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨਾ**
ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ISKCON ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ISKCON ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਧਾਰਮਨ ਦਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 12 ਲੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੀਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਿਆਨ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ‘ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਖਾਸ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ‘ਤੇ। ISKCON ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਗਾਉਦੀਆ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਯਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
**ਨਤੀਜਾ: ਪੋਸ਼ਣ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ**
ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਮੀਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਵਿਕਲਪ ਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਪੋਸ਼ਣ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਆਚਾਰ-ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਜਟਿਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੁਝ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂ
