Source :- BBC PUNJABI
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Congress Party
ਸੁਤੰਤਰ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਕਰੋਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਸੀਜੇਪੀ) ਦੇ ਕੁਝ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਫਾਇਰਿੰਗ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚੇਤਾਵਨੀ: ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
20 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਿਆਨਕ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਸਦ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਅਰਧਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਨੇ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਸੋਟੀਆਂ, ਡੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 60 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ 118 ਜਵਾਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਹੈ।
ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੀਬੀਸੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਲਈ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸ਼ਾਟਗਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ “ਬਰਡਸ਼ਾਟ” ਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਤੂਸ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ 400 ਤੱਕ ਛੋਟੇ ਧਾਤੂ ਛਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਛਰੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਤਰਤੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਕਾਰਨ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਦੋ ਸੁਤੰਤਰ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਫ਼ੋਰੈਂਸਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਾਈਆਂ। ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇੱਕ ਚੌਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੀ ਪੈਲੇਟ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਬਣੇ ਦਰਜਨਾਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਗੋਲ ਛੇਦ ਬਰਡਸ਼ਾਟ ਨਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ।
ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸਿਆ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Shaikh Irshad Mansoori
ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਫ਼ੋਰੈਂਸਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਫ਼ਿਲਿਪ ਬੌਇਸ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸੱਟਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਹਨ,” ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹਥਿਆਰ “12-ਗੇਜ ਪੰਪ-ਐਕਸ਼ਨ ਸ਼ਾਟਗਨ” ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਛਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਲੱਗਣ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੱਟਾਂ ਮੈਂ ਦੇਖੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਲੱਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ 100 ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।”
ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਆਰਮਾਮੈਂਟ ਰਿਸਰਚ ਸਰਵਿਸ (ਏਆਰਐੱਸ) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਐੱਨ.ਆਰ. ਜੇਂਜ਼ਨ-ਜੋਨਜ਼ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ “ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਭੀੜ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਟਗਨ ਵਰਤਦੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ” ਅਤੇ “ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਰਡਸ਼ਾਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ-ਘਾਤਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਟਗਨ ਇੱਕ ਆਮ ਉਪਕਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਾ ਭੀੜ ਕੰਟਰੋਲ ਦੌਰਾਨ ਛੋਟੇ ਸੀਸੇ ਦੇ ਛਰਿਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਬਰਡਸ਼ਾਟ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ਾਟਗਨ ਕਾਰਤੂਸ ਵਰਤਣ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਰਡਸ਼ਾਟ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸ਼ਾਟਗਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ‘ਪੈਲੇਟ ਗਨ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਇਹ ਛਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੀਸਾ ਵੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੱਢਣਾ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।”
ਇਸੇ ਲਈ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬੌਇਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਛਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭੀੜ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ।
‘ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਇਹ ਕਣ ਕਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਗੇ।’
ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ 2010 ਤੋਂ ਪੈਲੇਟ ਗਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 17 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੈਲੇਟ ਗਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ 20 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਸਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਕਨਾਟ ਪਲੇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਸਨ।
ਮੋਹਿਤ (ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਮ) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਬੰਦੂਕ ਤਾਣੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
28 ਸਾਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਕਿੰਟ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ‘ਤੇ ਤੇਜ਼ ਸੜਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ।”
ਮੋਹਿਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਣ ਦਰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਭੱਜਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਕ ਕੈਫੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਖ਼ਰੀਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਧੋਏ।
“ਉਦੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਗੋਲ ਛੇਦ ਵੇਖੇ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਸੀ।”
ਸਫ਼ਦਰਜੰਗ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਐਕਸ-ਰੇ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਣ ਧੱਸੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।
ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਸ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸੱਜੀ ਕੁਹਣੀ ‘ਤੇ 26 ਛਰਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਪਿੱਠ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਚਾਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਣ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮੋਹਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਰਜਰੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ ਕਿ “ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਕਣ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਇਹ ਬਦਸੂਰਤ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਦੇ ਮਿਟਣਗੇ ਵੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।”
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।”
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, User generated
ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਖ ਇਰਸ਼ਾਦ ਮੰਸੂਰੀ ਇੰਨੇ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਉਹ ਕਨਾਟ ਪਲੇਸ ਤੋਂ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਸੀਜੇਪੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੌਰਾਨ, “ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਆਰਏਐੱਫ (ਅਰਧਸੈਨਿਕ ਬਲ) ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਦੇ ਗੋਲੇ ਛੱਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਗਦੜ ਵਰਗਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲ ਗਈ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ, “ਮੈਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਨਾਅਰੇ ਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਆਰਏਐੱਫ ਦੇ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਨੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਬੰਦੂਕ ਤਾਣ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੋਲੀ ਚਲਾਏਗਾ, ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਧਮਾਕੇ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਛਰੇ ਮੇਰੀ ਖੱਬੀ ਭਰਵੱਟੀ ਅਤੇ ਠੋਡੀ ‘ਤੇ ਆ ਲੱਗੇ।”
ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਵਗਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਲੰਘਦੇ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੇਡੀ ਹਾਰਡਿੰਗ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਕੈਨ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਛਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਦਨ, ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਦੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
“ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਸਰਜਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਛਰੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਇੱਕ ਛਰੇ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਬਹੁਤ ਜੋਖ਼ਿਮ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।”
ਦਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਰਸ਼ਾਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”
ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਰਸ਼ਾਦ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ “ਛਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਕਣਾਂ” ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਬੰਦੂਕ ਤੋਂ ਚਲਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਇਨ੍ਹਾਂ ਛਰਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਟੀਮ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੱਸ ਸਕੇਗੀ।”
ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਇਲਜਾਮ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠਾ ਅਤੇ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ” ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੋਲੀਆਂ ਆਰਏਐੱਫ (ਰੈਪਿਡ ਐਕਸ਼ਨ ਫੋਰਸ) ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਅਰਧਸੈਨਿਕ ਕੇਂਦਰੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਪੁਲਿਸ ਬਲ (ਸੀਆਰਪੀਐੱਫ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਸੀਆਰਪੀਐੱਫ ਮੁਖੀ ਗਿਆਨੇਂਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਈ-ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਵਾਲ ਭੇਜੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ “ਗੋਲੀਬਾਰੀ” ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਇਲਜਾਮਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸੀਆਰਪੀਐੱਫ ਦੋਵੇਂ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ 19 ਸਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਾਹਿਲ ਲੋਚਾਬ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਛਰਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਕਾਰਨ ਸਾਹਿਲ ਦੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਲ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਛੇਦ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਟੀ-ਸ਼ਰਟ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਦਰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵੀ ਦਿਖਾਏ।
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੀਜੇਪੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪੇਪਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਇਹੀ ਮੁੱਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਫ਼ਰਾ-ਤਫ਼ਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਲੱਗੀ।
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਿਆ ਕਿ ਪੈਲੇਟ ਗਨ ਕਿਸ ਨੇ ਚਲਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਉਸ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਇੰਨੀ ਸੁੱਜ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੂਨ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਗਏ।”
ਉਸ ਨੇ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।”
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।”
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
source : BBC PUNJABI
