Source : BBC NEWS
mygovindia
વાંચવાનો સમય: 7 મિનિટ
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગત 23 ઑક્ટોબરે નવી દિલ્હીમાં ચિન્મય અમૃત મહોત્સવ વૈશ્વિક સંમેલનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું.
આ વાતચીત દરમિયાન તેમણે સ્વામી ચિન્મયાનંદના AI હોલોગ્રામ સાથે વાતચીત કરી હતી. તેમાં પીએમ મોદીએ 1993માં આધ્યાત્મિક ગુરુ સાથેની તેમની મુલાકાતને યાદ કરી હતી.
AI હોલોગ્રામ સાથે વાતચીત કરતી વખતે પીએમ મોદીએ પોતાના ભવિષ્યના પ્રયાસો માટે આધ્યાત્મિક ગુરુનાં આશીર્વાદ માગ્યાં હતાં.
વડા પ્રધાને કહ્યું, “તમને મળવું એ મારું સૌભાગ્ય હતું અને આજે હું ઈચ્છું છું કે તમે મને એ કાર્યો માટે આશીર્વાદ આપો જેને હું કરવા માગું છું.”
મોદીનાં નિવેદનના જવાબમાં સ્વામી ચિન્મયાનંદના હોલોગ્રામે તેમને વડા પ્રધાન બનતા જોઈને ખુશી વ્યક્ત કરી હતી અને તેમનું સમર્થન વ્યક્ત કરતા કહ્યું હતું કે, “નરેન્દ્ર, ભારત તમારી સાથે છે.”
સ્વામી ચિન્મયાનંદના હોલોગ્રામ સાથે પીએમ મોદીની વાતચીતની પણ ટીકા થઈ રહી છે.
ન્યૂઝ પ્લૅટફૉર્મ ‘ધ વાયર’ના સંપાદક સિદ્ધાર્થ વરદરાજને ઍક્સ પરની એક પોસ્ટમાં આ કાર્યક્રમની ટીકા કરતા લખ્યું, “જ્યારે મુખ્ય પ્રવાહનું મીડિયા નરેન્દ્ર મોદી અને એક મૃત વ્યક્તિના AI-આધારિત હોલોગ્રામ વચ્ચેની આ વિચિત્ર અને નકલી વાતચીતને ‘મોદીએ સ્વામી ચિન્મયાનંદ સાથે વાત કરી’ એ રીતે રજૂ કરે છે, ત્યારે તે ઇરાદાપૂર્વકની અંધશ્રદ્ધાનું એવું ઉદાહરણ સ્થાપિત કરી રહ્યું છે જે નોટબંધી દરમિયાન ગોદી મીડિયાની કાલ્પનિક કહાણીની તુલનામાં પણ ફિક્કી પડી જાય છે, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ચલણી નોટોમાં માઇક્રોચિપ્સ હતી.”
સ્વામી ચિન્મયાનંદનું અવસાન ૩ ઑગસ્ટ, 1993ના રોજ અમેરિકાના સાન ડિએગોમાં થયું હતું.
સિદ્ધાર્થ વરદરાજન સવાલો ઉઠાવે છે કે મીડિયામાં AI-આધારિત હૉલોગ્રામનો ઉપયોગ કરીને નકલી વાતચીત કેમ બતાવવામાં આવી રહી છે.
સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિક્રિયાઓ
chinmayamission
જોકે, કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ અને પર્યટન મંત્રી ગજેન્દ્રસિંહ શેખાવતે તેને શ્રદ્ધા અને આધુનિક ટૅક્નૉલૉજીનો અસાધારણ સંગમ ગણાવ્યો.
કૉંગ્રેસ સેવાદળના વડા શ્રીનિવાસ બી.વી.એ ઍક્સ પર લખ્યું હતું, “દુનિયા આરોગ્યસંભાળ, શિક્ષણ અને વિજ્ઞાનમાં ક્રાંતિ લાવવા માટે AI નો ઉપયોગ કરી રહી છે. જ્યારે મોદી તેનો ઉપયોગ 1993માં મૃત્યુ પામેલા બાબાને પોતાની પ્રશંસા કરાવવા માટે કરી રહ્યા છે.”
શ્રીનિવાસે સ્વામી ચિન્મયાનંદની એક જૂની વીડિયો ક્લિપ પોસ્ટ કરી છે, જેને મોદી અને તેમના પક્ષની વિચારધારા સાથે તાલમેળ નથી ખાતી એ રીતે રજૂ કરાઈ રહી છે.
આ વીડિયોક્લિપમાં સ્વામી ચિન્મયાનંદ કહે છે, “સારા લોકોને ધર્મની જરૂર નથી. હું આ વ્યવસાયથી કંટાળી ગયો છું. કેમ? કારણ કે કોઈ સ્વસ્થ લોકો મારી પાસે આવતા નથી. એ જ રીતે એક સ્વામી ખરાબ લોકોથી જ ઘેરાયેલા હશે કારણ કે તેમને પોતાને સુધારવાની જરૂર છે. આ એવા લોકો માટે છે જે ખતરનાક છે.”
હકીકતમાં આ વીડિયો ભગવદ ગીતાના ત્રીજા અધ્યાયના શ્લોક 30 પર આપવામાં આવેલા 25 મિનિટના પ્રવચનનો ભાગ છે. તેને 27 મે, 2020 ના રોજ ચિન્મય મિશનની એક ચેનલ દ્વારા અપલોડ કરવામાં આવ્યો હતો .
તેમાં 15:29થી 16:40 મિનિટની વચ્ચે આ વિધાન જોવા મળે છે. સ્વામી ચિન્મયાનંદના જીવનકાળ દરમિયાન રેકૉર્ડિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમનું 1993માં અવસાન થયું હતું. જોકે રેકૉર્ડિંગની ચોક્કસ તારીખ ખ્યાલ આવતી નથી.
આ વીડિયોમાં સ્વામી ચિન્મયાનંદ કહે છે, “જો ખરાબ વ્યક્તિ સારો ન બની શકે, તો પછી સારા વ્યક્તિના વધુ સારા બનવાનો શું અર્થ છે? સારા બનવાની તક ખરાબ લોકોને જ આપવી જોઈએ ને?”
“તમે ધર્મને સમજતા નથી. ધર્મ બદમાશોથી ભરેલો છે. ફક્ત બદમાશોને જ ધર્મની જરૂર હોય છે. સારા લોકોને કોઈ ધર્મની જરૂર નથી. લોકો પૂછે છે, સ્વામીજી, તમારી આસપાસના બધા લોકો દુષ્ટ કેમ છે અને તેમના ઈરાદા ખરાબ કેમ છે?”
“હું કહું છું, મારા પ્રિય મિત્ર, પ્રખ્યાત ડૉક્ટરને હંમેશાં કેવા પ્રકારના લોકો ઘેરી લેશે? શું તમે ક્યારેય કોઈ ડૉક્ટરને ફરિયાદ કરતા સાંભળ્યા છે કે તેઓ આ વ્યવસાયથી કંટાળી ગયા છે અને તેને છોડી દેવા માંગે છે? શા માટે? કારણ કે કોઈ સ્વસ્થ વ્યક્તિ તેની પાસે આવતો નથી. સ્વસ્થ વ્યક્તિને ડૉક્ટર પાસે જવાની જ જરૂર કેમ પડશે? તેવી જ રીતે, એક લાયક સ્વામીની આસપાસ હંમેશાં ખરાબ લોકો જ રહેશે, કારણ કે તેમને પોતાનામાં સુધારો લાવવાની જરૂર છે.”
પીએમ મોદી ચિન્મયાનંદને ક્યારે મળ્યા?
આ સમગ્ર મામલાની આસપાસની માહિતી મોદીના પોતાનાં નિવેદનો પર આધારિત છે, જેમાં 2015માં સિક્કા જાહેર કરવાના એક સમારોહમાં તેમણે આપેલું ભાષણ અને 23 ઑક્ટોબર, 2026 ના રોજ તેમણે આપેલા ભાષણનો સમાવેશ થાય છે.
મોદીના જણાવ્યા અનુસાર, તેઓ ફેબ્રુઆરી-માર્ચ 1993 ની આસપાસ વડોદરામાં સ્વામીને મળ્યા હતા.
તેઓ સ્વામી વિવેકાનંદના શિકાગો ભાષણના શતાબ્દી સમારોહમાં હાજરી આપવા માટે તેમને આમંત્રણ આપવા ગયા હતા. મોદીનું કહેવું છે કે તેમણે બંનેએ મજબૂત ભારત બનાવવા માટે યુવાનોની શક્તિનો ઉપયોગ કરવાની ચર્ચા કરી.
તે સમયે મોદી ગુજરાત ભાજપના સંગઠન સચિવ હતા. આ બેઠક બાબરી મસ્જિદ ધ્વંસના થોડા મહિના પછી થઈ હતી. તે સમયે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ (VHP) પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. કેટલાક અહેવાલો દાવો કરે છે કે સ્વામી ચિન્મયાનંદ વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના સહ-સ્થાપકોમાંના એક હતા.
સ્વામીને શિકાગોમાં 28 ઑગસ્ટથી 4 -5 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન યોજાયેલી વિશ્વ ધર્મ સંસદમાં હિન્દુ પ્રતિનિધિ તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા હતા.
આ ઉપરાંત તેમને 6 થી 8 ઑગસ્ટ દરમિયાન વૉશિંગ્ટનમાં યોજાનાર વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના ‘ગ્લૉબલ વિઝન 2000’ કાર્યક્રમમાં પણ ઍવૉર્ડ અપાવાનો હતો.
સ્વામી ચિન્મયાનંદને 26 જુલાઈના રોજ સાન ડિએગોમાં હૃદયરોગનો હુમલો આવ્યો હતો અને 29 જુલાઈના રોજ તેમની બાયપાસ સર્જરી કરવામાં આવી હતી. ૩ ઑગસ્ટ, 1993ના રોજ સાન ડિએગોમાં તેમનું અવસાન થયું હતું. 19 ઑગસ્ટના રોજ હિમાચલ પ્રદેશના સિદ્ધબારીમાં તેમને દફનાવવામાં આવ્યા હતા.
શિકાગોમાં મોદીના યજમાનનું કહેવું છે કે મોદી અને મુરલી મનોહર જોશી સપ્ટેમ્બર 1993માં ભાજપનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે ત્યાં ગયા હતા. અન્ય લોકો ઑગસ્ટમાં વોશિંગ્ટનમાં એક કાર્યક્રમમાં મોદીની હાજરીને યાદ કરે છે.
પરંતુ 2015 માં, મોદીએ કહ્યું હતું કે સ્વામીનું અવસાન કાર્યક્રમના ત્રણ દિવસ પહેલાં થયું હતું. આ ઘટના છ ઑગસ્ટના રોજ વોશિંગ્ટનમાં કાર્યક્રમની શરૂઆત સાથે મેળ ખાય છે.
પરંતુ 23 ઑક્ટોબર, 2026 ના રોજ, મોદીએ શિકાગોમાં 1993 ની વિશ્વ ધર્મ સંસદનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે સ્વામીનું મૃત્યુ તેનાં થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં થયું હતું.
મોદીએ કહ્યું કે વિશ્વ ધર્મ સંસદ 11 સપ્ટેમ્બરના રોજ યોજાઈ હતી. જોકે, આ કાર્યક્રમ પાંચ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં પૂર્ણ થઈ ગયો હતો. 11 સપ્ટેમ્બરે સ્વામી વિવેકાનંદનાં ઐતિહાસિક શિકાગો ભાષણની વર્ષગાંઠ હતી.
હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે બંને શિકાગોમાં મળ્યા હતા. જોકે, સત્તાવાર ભાષણ ટ્રાન્સક્રિપ્ટમાં મુલાકાતનું સ્થળ વડોદરા હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
2026 ના કાર્યક્રમમાં AI હોલોગ્રામ દ્વારા કરાયેલા સંવાદમાં પણ ચિન્મયાનંદના એ નિવેદનનો સમાવેશ થતો હતો કે, “મેં તમને ત્યારે કહ્યું હતું કે હું વૃદ્ધ થઈ રહ્યો છું.”
આ શબ્દો AI હોલોગ્રામ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમને સ્વામી ચિન્મયાનંદના વાસ્તવિક શબ્દો ગણી શકાય નહીં.
સ્વામી ચિન્મયાનંદ કોણ હતા?
chinmayamission
સ્વામી ચિન્મયાનંદનો જન્મ 8 મે,1916ના રોજ થયો હતો. 25 ફેબ્રુઆરી, 1949ના રોજ સ્વામી શિવાનંદ દ્વારા તેમને દીક્ષા આપવામાં આવી હતી.
ડિસેમ્બર 1951માં તેમણે પુણેમાં પોતાનું પહેલું જાહેર આધ્યાત્મિક પ્રવચન આપ્યું. ત્યારબાદ, 8 ઑગસ્ટ, 1953ના રોજ ચિન્મય મિશનની ઔપચારિક સ્થાપના કરવામાં આવી.
ચિન્મય મિશન અનુસાર, “તેમનો જન્મ 8 મે, 1916ના રોજ કેરળના એર્નાકુલમમાં બાલકૃષ્ણ મેનન તરીકે થયો હતો. તેઓ બુદ્ધિશાળી, ઉર્જાવાન અને યુવા ઉત્સાહથી ભરેલા હતા. અંગ્રેજી સાહિત્યમાં ડિગ્રી મેળવ્યા પછી, તેમણે લેખનમાં કારકિર્દી શરૂ કરી. જોકે, તેઓ ટૂંક સમયમાં જ પત્રકાર તરીકે ભારતના સ્વતંત્રતા ચળવળમાં સામેલ થઈ ગયા.”
ચિન્મયાનંદ મિશન અનુસાર, “1942માં જેલની સજા અને ગંભીર બીમારીનો સામનો કર્યા પછી, જીવન પ્રત્યેનો તેમનો દૃષ્ટિકોણ બદલાઈ ગયો. પત્રકારત્વમાં પાછા ફરતાં તેમને ભારતમાં રાજકીય, આર્થિક અને સામાજિક સુધારાઓ માટે કામ કરવાની જરૂરિયાત અનુભવાઈ. તેમની આંતરિક ખોજ તેમને ઋષિકેશના તીર્થસ્થળ તરફ દોરી ગઈ. અહીં, યુવાન અને શંકાશીલ મેનન સ્વામી શિવાનંદને મળ્યા અને તેમની અંદર એક ગહન પરિવર્તન શરૂ થયું.”
ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામે એક વાર કહ્યું હતું કે સ્વામી ચિન્મયાનંદ ધર્મો વચ્ચેના સંવાદના પ્રબળ સમર્થક હતા.
મે 2015માં સ્વામી ચિન્મયાનંદની જન્મ શતાબ્દી પર ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અબ્દુલ કલામે કહ્યું હતું કે, “જ્યારે હું ચિન્મયાનંદ વિશે વિચારું છું, ત્યારે સૌથી પહેલી વસ્તુ જે મનમાં આવે છે તે છે હૃદયની શુદ્ધતા. સ્વામી વિવિધ સંસ્કૃતિઓ અને ધર્મો વચ્ચેના સંવાદમાં માનતા હતા. આવા સંવાદથી સમાજને આધ્યાત્મિક માન્યતાઓની વિવિધતા અને તેમના કાર્યને સમજવામાં મદદ મળે છે.”
તેમણે કહ્યું, “મનને શુદ્ધ કરવું, સમાજમાં સુમેળ લાવવો, ગરીબોને રાહત આપવી અને નૈતિક મૂલ્યો પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ રહેવું એ તેમના દ્વારા પ્રચારિત મૂલ્યો હતા.”
હોલોગ્રામ કેવી રીતે કામ કરે છે?
chinmayamission
તમે ખરેખર હોલોગ્રામ દ્વારા મૃત વ્યક્તિ સાથે વાત કરી શકતા નથી. આ ટૅક્નૉલૉજી તે વ્યક્તિનું ડિજિટલ સિમ્યુલેશન બનાવે છે અને તમને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની મંજૂરી આપે છે.
આ સિમ્યુલેશન જે-તે વ્યક્તિનાં રેકૉર્ડિંગ્સ, તસવીરો, સંદેશાઓ અને અન્ય સામગ્રી પર આધારિત છે. તેનો જે-તે વ્યક્તિની ચેતના સાથે કોઈ સંબંધ નથી.
આ સોફ્ટવેર વ્યક્તિના સંદેશાઓ, ઇમેઇલ્સ અને રેકૉર્ડિંગ્સનો ઉપયોગ તેમની વાણીની નકલ કરવા માટે કરે છે. AI નવો જવાબ ઉત્પન્ન કરે છે, વૉઇસ ક્લોનિંગ ટૅકનૉલૉજી તેને તે વ્યક્તિ જેવો અવાજ આપે છે, અને ડિજિટલ અવતાર તેમના ચહેરાના લક્ષણોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ શબ્દો સોફ્ટવેર દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવે છે.
હોલોગ્રામ જેવી છબી એ આ ટૅક્નૉલૉજીનું વિઝ્યુઅલ ફૉર્મેટ છે. તે ડિજિટલ રીતે ફરીથી બનાવેલી વ્યક્તિનો આભાસ કરાવે છે, પરંતુ હોલોગ્રામ જવાબો ઉત્પન્ન કરતું નથી.
વાતચીતનો ભાગ પ્રી-રેકૉર્ડ કરેલી સામગ્રી અથવા AI પર આધારિત છે, જ્યારે વિઝ્યુઅલ ભાગ એ જે-તે વ્યક્તિની છબી પ્રદર્શિત કરે છે. કેટલીક સેવાઓ ઇન્ટરેક્ટિવ વિડિઓ અથવા ઑગમેન્ટેડ રિયલિટીનો અનુભવ આપવા માટે બંનેને જોડે પણ છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે કોઈને પૂછો કે, “તમે મને શું કરવાની સલાહ આપશો?” તો તે વ્યક્તિનો AI અવતાર તેના પરિચિત અવાજમાં વિશ્વાસપાત્ર જવાબ આપી શકે છે.
પરંતુ તેનાથી એ સાબિત કરતું નથી કે તે વ્યક્તિ ખરેખર શું વિચારે છે અથવા સલાહ આપે છે. AI નવી વાતો, યાદો અથવા વિચારો પણ ઘડી શકે છે. વ્યક્તિના વાસ્તવિક શબ્દોને સાચવવા અને નવા શબ્દો બનાવવા માટે તેમની ઓળખનો ઉપયોગ કરવા વચ્ચે આ મહત્ત્વપૂર્ણ તફાવત છે.
બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન
SOURCE : BBC NEWS
