શુભમન ગિલે ન્યૂઝીલૅન્ડ સામેની પ્રથમ વન-ડે મૅચમાં કપાળની બાજુમાં જે ડિવાઇસ લગાવ્યું હતું તે છે શું?

ન્યૂઝીલૅન્ડ સામેની પ્રથમ વન-ડે મૅચ દરમિયાન ભારતીય કૅપ્ટન શુભમન ગિલે તેમના કપાળની એક બાજુમાં લગાવેલું નાનું ડિવાઇસ લોકો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યું હતું.

શુભમન ગિલે ન્યૂઝીલૅન્ડ પહોંચ્યા પછી ભારતીય ટીમના ટ્રેનિંગ સેશન દરમિયાન પહેલી વાર આ ડિવાઇસનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને ત્યાર બાદ ઇડન ગાર્ડન ખાતે રમાયેલી પહેલી વન-ડે મૅચ દરમિયાન પણ તેમણે આ ડિવાઇસ લગાવી રાખ્યું હતું.

તેમજ ગિલે પણ આ ડિવાઇસ સાથે બેટિંગ પણ કરી હતી.

સામાન્ય ફિટનેસ ટ્રેકર અને સ્માર્ટવૉચ હાથના કાંડા પર પહેરવામાં આવે છે, પરંતુ તેનાથી અલગ આ ટૅમ્પલ ડિવાઇસ મગજ તરફ થતા રક્તપ્રવાહ (બ્લડ ફ્લો)ના ફેરફારો પર નજર રાખવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે.

આ ડિવાઇસ બનાવતી કંપની પોતાની વેબસાઇટ temple.com પર દાવો કરે છે કે, આ ડિવાઇસની ટૅક્નૉલૉજી ઍન્ટ્રોપી માપે છે કે તમારા શરીરને ગરમી બહાર કાઢવા (શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખવા) માટે કેટલી મહેનત કરવી પડી રહી છે, જે તમારા કપાળના ટૅમ્પલ પરથી રીડિંગ લેવામાં આવે છે.

તેની મુખ્ય ટૅક્નૉલૉજીનું નામ ‘બ્રેઇનફ્લો‘ છે, આ ડિવાઇસ તમારા શરીરને આરામની સ્થિતિમાં, તેમજ શરીરનું તાપમાન, રોગપ્રતિકારક શક્તિ, પાચનક્રિયા, માનસિક ક્ષમતા, લાગણી, દવાઓની અસર, બેસવા-ઊઠવાની મુદ્રા, પ્રજનન અને રિકવરી સહિતની અનેક પ્રવૃતિઓ દરમિયાન તમારું શરીર કેટલો લોડ સહન કરી રહ્યું છે તે દર્શાવે છે.

વેબસાઇટ પર જણાવ્યું છે કે, સ્વસ્થ શરીર આરામની સ્થિતિમાં ઓછી ઍન્ટ્રોપી જાળવી રાખે છે, જેને આપણે તમારી ‘રેસ્ટિંગ ઍન્ટ્રોપી’ કહીએ છીએ.

એટલે કે કોઈ પ્રવૃત્તિ કરતાં સમયે કે કસરત દરમિયાન શરીરની ગરમી બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા મોટે ભાગે ઍરોબિક બની જાય છે.

તમારા મહત્તમ હાર્ટ રેટની આસપાસ તમે જે સૌથી વધુ ઍન્ટ્રોપી જાળવી રાખો છો, તેને તમારી ‘ઍન્ટ્રોપી મૅક્સ’ કહેવામાં આવે છે.

આમ કંપની દાવો કરે છે કે તમારી રેસ્ટિંગ ઍન્ટ્રોપી અને ઍન્ટ્રોપી મૅક્સ બંને મળીને ‘સ્પાન’ બનાવે છે. તેનું માપન આ ડિવાઇસ કરે છે.

જોકે એવું નથી કે આ ડિવાઇસ કોઈએ પહેલી વાર પહેર્યું હોય. અગાઉ ઘણા ખેલાડીઓ તેનો ઉપયોગ કરી ચૂક્યા છે. ભારતીય બૅડમિન્ટન ખેલાડી પી.વી. સિંધુએ પણ આ ડિવાઇસ પહેરેલું છે.

ઑગસ્ટ મહિનામાં દિલ્હીમાં યોજાયેલી વર્લ્ડ ચૅમ્પિયનશિપમાં તેમણે આવું ડિવાઇસ પહેર્યું હતું.

પી.વી. સિંધુનું માનવું છે કે, કોઈ પણ ખેલાડી માટે ઉત્તમ પ્રદર્શન માટે રિકવરી સૌથી મહત્ત્વનાં પાસાંમાંનું એક છે. તેમણે કહ્યું કે તેઓ પણ આ ડિવાઇસનો ઉપયોગ કરી રહ્યાં છે અને તેમનો અનુભવ સારો રહ્યો છે.

અહેવાલ અનુસાર, એઇમ્સના ભૂતપૂર્વ રેડિયોલૉજિસ્ટે ઉપકરણની અસરકારકતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો, તેને “કોઈ વૈજ્ઞાનિક દરજ્જો” ધરાવતું “અબજોપતિઓ માટે ફૅન્સી રમકડું” ગણાવ્યું હતું અને અમાન્ય આરોગ્ય તકનીકોમાં રોકાણ કરવા સામે ચેતવણી આપી હતી.

અહેવાલ અનુસાર, ત્યારથી આવા ડિવાઇસને વિશ્વસનીય તબીબી સાધનો તરીકે રજૂ કરવામાં આવે તે પહેલાં સખત વૈજ્ઞાનિક માન્યતા અને ક્લિનિકલ પુરાવાની જરૂરિયાત પર વ્યાપક ચર્ચા શરૂ કરી છે.

ગુરુગ્રામના મારેંગો એશિયા ઇન્ટરનૅશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ન્યૂરો ઍન્ડ સ્પાઇન (એમએઆઇઆઇએનએસ)ના ચૅરમૅન અને ન્યૂરોલૉજિસ્ટ ડૉ. પ્રવીણ ગુપ્તાનું પણ માનવું છે કે ડિવાઇસ મગજની બંને બાજુઓના રક્ત પ્રવાહને વિશ્વસનીય રીતે માપી શકતું નથી.

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન