संरक्षण मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की अग्निपथ भरती योजना कायम आहे आणि आता **सर्व** पात्र अग्निवीरांना सहा वर्षांनंतर नियमित भारतीय सशस्त्र दल सेवेत जाण्याचा मार्ग उपलब्ध असेल—मात्र त्यासाठी त्यांनी काही निकष पूर्ण करणे आणि सेवेत कायम राहण्याची इच्छा व्यक्त करणे आवश्यक आहे. या घोषणेमुळे योजनेची मूलभूत वैशिष्ट्ये कायम ठेवत तिच्या संरचनेत बदल करण्यात आला आहे.
—
## सुधारित रचना: चार वर्षे + दोन वर्षांचा पर्याय
– जून 2022 मध्ये सुरू करण्यात आलेल्या मूळ आराखड्यानुसार, अग्निवीर भारतीय लष्कर, नौदल किंवा हवाई दलात चार वर्षे सेवा बजावतात. या कालावधीच्या अखेरीस प्रत्येक तुकडीतील जास्तीत जास्त **25%** उमेदवारांची गुणवत्तेच्या आधारे कायमस्वरूपी सेवेसाठी निवड केली जात होती. उर्वरित 75% अग्निवीर चार वर्षांनंतर सेवेतून बाहेर पडत होते.
– अलीकडील मूल्यांकनांनंतर, पहिल्या चार वर्षांनंतर कायम सेवेत न ठेवण्यात आलेल्या त्या 75% अग्निवीरांसाठी मंत्रिमंडळाने **अतिरिक्त दोन वर्षांचा सेवा कालावधी** मंजूर केला आहे. त्यांनी पुढे सेवा सुरू ठेवण्याची निवड केल्यास, त्यांचा एकूण सेवा कालावधी सहा वर्षांचा होईल.
—
## नियमित सेवेत समावेशासाठी कोण पात्र आहे आणि कसा होईल
काही अटींच्या अधीन राहून, आता सर्व अग्निवीरांना खालील निकषांनुसार नियमित सेवेत समाविष्ट केले जाऊ शकते:
– पुढे सेवा सुरू ठेवण्याची **इच्छा** असणे आवश्यक.
– संपूर्ण सेवाकाळात आवश्यक **शारीरिक तंदुरुस्ती** आणि **शिस्तीचे** निकष कायम राखणे आवश्यक.
– कार्यक्षमतेवर आधारित मूल्यांकनात, ज्यामध्ये ऑपरेशनल कर्तव्यांतील कामगिरीचा समावेश आहे, यशस्वी होणे आवश्यक.
सहा वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर, या अटी पूर्ण करणाऱ्या अग्निवीरांना नियमित सैनिक म्हणून सेवेत समाविष्ट केले जाईल—समाविष्ट केल्या जाणाऱ्या अग्निवीरांच्या संख्येवर कोणतीही निश्चित मर्यादा किंवा कमाल कोटा नसेल.
—
## समाविष्ट होणाऱ्या अग्निवीरांसाठी ज्येष्ठता कायम ठेवणे: याचा अर्थ काय
टप्प्याटप्प्याने होणाऱ्या समावेशामुळे ज्येष्ठता कशी निश्चित केली जाईल, ही अग्निवीरांमधील प्रमुख चिंता होती:
– **सहा वर्षांनंतर** नियमित सेवेत समाविष्ट होणाऱ्या अग्निवीरांना चार वर्षांच्या टप्प्यावर नियमित दर्जा मिळवलेल्या त्यांच्या स्वतःच्या तुकडीतील सहकाऱ्यांच्या **तत्काळ नंतर** स्थान दिले जाईल.
– त्यांना त्यानंतरच्या तुकड्यांतील कर्मचाऱ्यांच्या खाली स्थान दिले जाणार नाही—यामुळे न्याय्यपणा आणि सातत्य सुनिश्चित होईल.
—
## संरक्षण मंत्रालयाचे स्पष्टीकरण: काय कायम राहिले, काय बदलले
| घटक | मूळ धोरण (2022) | अद्ययावत धोरण (नोव्हेंबर 2026) |
|——————–|———————————————————–|—————————————————————————–|
| अग्निपथ योजनेचे मूलभूत नियम | चार वर्षांचा अग्निवीर सेवा कालावधी; 25% कायमस्वरूपी समावेश; 75% अग्निवीर चार वर्षांनंतर सेवेतून बाहेर | सर्वांसाठी चार वर्षांचा समान सेवा कालावधी; 75% अग्निवीरांना दोन वर्षांची मुदतवाढ; सहा वर्षांनंतर अखेरीस नियमित सेवेत समावेश |
| योजना मागे घेण्यात आली का? | लागू नाही | संरक्षण मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की योजना मागे घेण्यात आलेली नाही—तर तिच्यात सुधारणा करण्यात आली आहे. |
| पात्रता निकष | 25% अग्निवीरांसाठी गुणवत्ता, तंदुरुस्ती, शिस्त | दुसऱ्या सेवा कालावधीनंतरच्या समावेशासाठी हेच निकष |
| ज्येष्ठतेचे संरक्षण | सुरुवातीला केवळ 25% अग्निवीरांचा समावेश; इतर पात्र नव्हते | समाविष्ट होणाऱ्या सर्व अग्निवीरांना स्पष्ट केलेल्या स्थाननिश्चितीनुसार संरक्षित ज्येष्ठता मिळेल |
—
## अधिकृत प्रतिक्रिया आणि या बदलामागील कारणे
चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ जनरल **N. S. Raja Subramani** यांनी या बदलाचे वर्णन “सर्व अग्निवीरांसाठीचा मार्ग” असे केले. ही योजना नियमित अंतराने पुनरावलोकन करण्यासाठीच तयार करण्यात आली होती, असे त्यांनी अधोरेखित केले. संरक्षण दलांनी चार वर्षांतील अग्निवीरांच्या कामगिरीबाबत सकारात्मक अभिप्राय दिला असून, त्यात कौशल्य, प्रेरणा, शिस्त आणि तांत्रिक बदलांशी जुळवून घेण्याची क्षमता यांचा उल्लेख करण्यात आला आहे.
संरक्षण सचिव **Rajesh Kumar Singh** यांनी या बदलाला “सर्वांसाठी फायदेशीर तोडगा” असे संबोधले. या बदलामुळे संस्थात्मक गरजा आणि अग्निवीरांच्या आकांक्षा यांच्यात संतुलन साधले जाते, असे त्यांनी सांगितले.
—
## आकडेवारी आणि संदर्भ
– सध्या सुमारे **300,000** अग्निवीर या योजनेअंतर्गत सेवा बजावत आहेत.
– डिसेंबर 2026 पर्यंत चार वर्षांचा सेवा कालावधी पूर्ण होण्याच्या जवळ असलेल्या पहिल्या तुकडीत सुमारे **18,300 अग्निवीर** आहेत.
– आगामी महत्त्वाच्या टप्प्यांमध्ये भारतीय लष्कर, नौदल आणि हवाई दलाकडून अंतर्गत गुणवत्ता याद्या तयार करणे—यामध्ये सध्या सर्वोच्च 25% अग्निवीरांची निवड करणे आणि उर्वरित 75% अग्निवीरांना आणखी दोन वर्षे सेवा वाढवण्याची इच्छा आहे का, हे विचारणे—यांचा समावेश असेल.
—
## काय कायम आहे: अग्निपथ योजनेतील अपरिवर्तित मूलभूत तपशील
– सर्व अग्निवीरांसाठी **चार वर्षांचा सेवा कालावधी** हा मूलभूत अनिवार्य कालावधी कायम आहे.
– वयोमर्यादा 17½ ते 21 वर्षे असून, कामगिरीचे निकषही धोरणाचा भाग राहतील.
– सशस्त्र दलांना तरुण ठेवणे आणि तांत्रिक कौशल्याला प्रोत्साहन देणे हे अग्निपथ योजनेचे उद्दिष्ट धोरणाला पुढेही मार्गदर्शित करत राहील.
—
## परिणाम
या सुधारणेद्वारे अग्निपथ योजनेवरील प्रमुख टीकांपैकी एका मुद्द्याला—पूर्वी चार वर्षांनंतर सेवेतून बाहेर पडणाऱ्या 75% अग्निवीरांसमोरील अनिश्चिततेला—उत्तर देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. या बदलामुळे:
– अधिक अग्निवीरांना दीर्घकालीन सेवेसाठी स्पष्ट संधी मिळतील.
– सेवा सुरू ठेवण्याची आकांक्षा आता चार वर्षांनंतरच्या निश्चित सेवासमाप्तीऐवजी कामगिरी आणि इच्छेवर आधारित असेल.
– सहा वर्षांनंतर नियमित सेवेत समावेशासाठी पात्र ठरणाऱ्या मोठ्या गटाचे व्यवस्थापन करण्यासाठी संस्थात्मक भरती धोरणांमध्ये बदल करावे लागू शकतात.
वाढीव वेतनाची अचूक रक्कम, Seva Nidhi लाभ आणि मुदतवाढीच्या कालावधीत निवडीचे निकष यांसारखे आर्थिक आणि प्रशासकीय तपशील अद्याप पूर्णपणे स्पष्ट करण्यात आलेले नसले, तरी या संरचनात्मक बदलामुळे अग्निपथ योजनेच्या रचनेत मोठा बदल झाला आहे.
—
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
