फ्रान्स आणि जर्मनीमध्ये आंदोलनाला हिंसक वळण; शेकडो लोकांवर कारवाई

अपडेटेड 1 तासापूर्वी

फ्रान्स आणि जर्मनीमध्ये मोठ्या प्रमाणावर झालेल्या आंदोलनांनंतर उफाळलेल्या हिंसाचाराच्या घटनांमध्ये शेकडो लोकांना अटक करण्यात आली आहे.

फ्रान्सच्या गृह मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, “देशभरात झालेल्या आंदोलनांमध्ये लाखो लोक सहभागी झाले होते. ही आंदोलनं बहुतांश ठिकाणी शांततेत पार पडली. मात्र, त्यानंतर झालेल्या हिंसाचाराच्या घटनांमुळे सुमारे 800 जणांना ताब्यात घेण्यात आलं आहे.”

फ्रान्समध्ये सलग तिसऱ्या आठवड्याच्या शेवटी देशातील विविध शहरांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर निदर्शनं आणि आंदोलनं झाली.

या आंदोलनांमध्ये 3 लाख 20 हजारांहून अधिक लोक सहभागी झाले होते. बहुतांश ठिकाणी ही आंदोलनं शांततेत पार पडली.

दरम्यान, फ्रान्समध्येही लाखों लोकांनी रस्त्यावर उतरत आंदोलनात सहभाग नोंदवला. 24 ऑक्टोबरच्या रात्री काही ठिकाणी आंदोलक आणि पोलिसांमध्ये संघर्ष उफाळून आला. या प्रकरणी जवळपास 1000 जणांना अटक करण्यात आल्याची माहिती अधिकाऱ्यांनी दिली.

दिवसभर बहुतांश ठिकाणी शांततेत पार पडलेल्या आंदोलनानंतर पॅरिससह अनेक शहरांमध्ये पोलिसांनी आंदोलकांना पांगवण्यासाठी अश्रुधुराच्या नळकांड्या फोडल्या आणि पाण्याच्या फवाऱ्यांचा वापर केला. मार्सेलमध्ये रस्त्यांवरील बॅरिकेड्सना आग लावण्यात आली, तर बोर्डो शहरात एका दुकानाच्या बाहेरील बोर्डदेखील आंदोलकांनी उखडून फेकले.

गेल्या आठवड्यातील फ्रान्समध्ये झालेल्या दंगली आणि हिंसाचारामुळे फ्रान्सच्या आधुनिक इतिहासातील काही अत्यंत भीषण घटना घडल्याचं दिसून आलं होतं. तशी परिस्थिती पुन्हा निर्माण होऊ न देण्यात आणि परिस्थितीवर नियंत्रण ठेवण्यात अधिकाऱ्यांना काही प्रमाणात यश आलं आहे.

24 ऑक्टोबरच्या आंदोलनात सुमारे 4 लाख 10 हजार लोक सहभागी झाल्याचा अंदाज फ्रान्सच्या गृह मंत्रालयाने व्यक्त केला. मात्र, कामगार संघटनांच्या मते आंदोलनात सहभागी झालेल्यांची संख्या 8 लाखांच्या आसपास होती.

या आंदोलनादरम्यान सुरक्षेच्या दृष्टीकोनातून सुमारे 70 हजार पोलीस तैनात करण्यात आले होते. तसेच अनेक शहरांमध्ये निर्बंध लागू करण्यात आले होते. वाढती महागाई आणि शाळांमधील खराब परिस्थितीच्या निषेधार्थ सुरू असलेल्या आंदोलनाला हिंसक वळण लागू नये, हा यामागील उद्देश होता.

गेल्या आठवड्यातील आंदोलनादरम्यान पोलिसांची संख्या आंदोलकांच्या तुलनेत कमी पडली होती. अनेक दुकानांची लूट करण्यात आली होती, तर इमारतींमध्ये जाळपोळ करण्यात आली होती.

दरम्यान, राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी या आठवड्याच्या सुरुवातीला केवळ मान्यताप्राप्त कामगार संघटनांनी आयोजित केलेल्या आंदोलनांनाच परवानगी असेल, असे स्पष्ट केले होते.

गेल्या काही दिवसांत जलदगती न्यायालयीन सुनावण्यांनंतर तोडफोड, जाळपोळ आणि लुटमारीच्या आरोपांखाली शेकडो जणांना तुरुंगवासाची शिक्षा सुनावण्यात आली आहे.

24 ऑक्टोबरला पॅरिसमध्ये पोर्त द’इटली येथून पोर्त द व्हिन्सेन्सपर्यंत निघालेला मोर्चा शांततेत पार पडला. मात्र, मोर्चाच्या अखेरीस आंदोलक आणि दंगल नियंत्रण पोलिसांमध्ये संघर्ष सुरू झाला. या कारवाईत संघटित गुन्हेगारी आणि दहशतवादविरोधी कारवायांसाठी सामान्यतः वापरल्या जाणाऱ्या विशेष पथकाचाही समावेश होता.

काही आंदोलकांनी तात्पुरते अडथळे उभारून पोलिसांच्या दिशेने वस्तू फेकल्याचे दिसून आले. तसेच कार विक्री केंद्राच्या काचा फोडणाऱ्या मुखवटे घातलेल्या तरुणांच्या गटाला पांगवण्यासाठी पोलिसांनी लाठीचार्ज केला.

“फ्रान्सचे गृहमंत्री लॉराँ न्युनेझ यांनी सांगितले की, मोर्चाच्या मागील भागात हजारो कट्टर आंदोलक जमा झाले होते. त्यामध्ये दंगलखोर म्हणून ओळखण्यात आलेल्या सुमारे 500 व्यक्तींचा समावेश होता”, असे वृत्त एएफपी या वृत्तसंस्थेने दिले आहे.

फ्रान्समधील दक्षिणेकडील बंदरशहर मार्सेलमध्ये कचऱ्याच्या डब्यांना आग लावण्यात आली, तर रस्ते अडवण्यासाठी धातूच्या पत्र्यांचा वापर करण्यात आला. फ्रान्समधील दुसऱ्या क्रमांकाच्या मोठ्या शहरात पोलिसांचे एक वाहन जळत्या अडथळ्यातून जात असल्याचेही दिसून आले.

दरम्यान, दक्षिणेकडील बोर्डो शहरात काळे कपडे आणि चेहरा झाकलेले काही आंदोलक एका इमारतीवरील फळ्या काढून रस्त्यावर अडथळे उभारत असल्याचे दिसले.

ल्योनमध्ये स्थानिक प्रशासनाने प्रतिबंधित क्षेत्र म्हणून घोषित केलेल्या परिसरात जमलेल्या जमावाला पांगवण्यासाठी पोलिसांनी अश्रुधुराच्या नळकांड्यांचा वापर केला.

फ्रान्समधील तिसऱ्या क्रमांकाच्या या शहरातील एका आंदोलकाने सांगितले, “आम्ही जवळपास 150 जण होतो. त्यापैकी बहुतांश माध्यमिक शाळा आणि विद्यापीठांतील विद्यार्थी होते. त्यानंतर जवळजवळ लगेचच अश्रुधुराचा मारा सुरू झाला. रस्त्यावर काहीच दिसत नव्हते.”

दिवसअखेरीस गृहमंत्री न्युनेझ यांनी जवळपास 1000 जणांना अटक करण्यात आल्याचे सांगितले. अटकेतील व्यक्तींची संख्या आणखी वाढण्याची शक्यता असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.

या आंदोलनादरम्यान 2 जण गंभीर जखमी झाल्याची माहितीही गृहमंत्र्यांनी दिली. त्यापैकी एक जण फ्रान्सच्या नैऋत्येकडील टुलूझ शहरात, तर दुसरा मध्य फ्रान्समधील क्लेरमाँ-फेराँ येथे जखमी झाला.

गेल्या काही दिवसांपासून फ्रान्समध्ये सुरू असलेल्या दंगली आणि लुटमारीच्या पार्श्वभूमीवर प्रशासनाने पॅरिसच्या काही भागांसह अनेक शहरांमध्ये रात्रीची संचारबंदी लागू केली आहे.

पॅरिस पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ‘प्लास दे ला रिपब्लिक’ आणि ले आल शॉपिंग परिसरात स्थानिक वेळेनुसार रात्री 11 ते सकाळी 6 वाजेपर्यंत संचारबंदी लागू राहील. या भागात गेल्या काही दिवसांपासून आंदोलक जमले आहेत.

शहराच्या मध्यवर्ती भागातील इतर अनेक ठिकाणीही विनापरवानगी जमण्यास बंदी घालण्यात आली आहे.

दक्षिण फ्रान्समधील मार्सेल, बोर्डो, नीस आणि लियोन या शहरांमध्ये, तसेच उत्तरेकडील लील शहर आणि इतर गावांमध्ये अंशतः संचारबंदी जाहीर करण्यात आली आहे. या निर्बंधांमध्ये काही भागांमध्ये तरुणांच्या हालचालींवर आणि लोकांनी एकत्र येण्यावर निर्बंधांचा समावेश आहे.

यापूर्वी, गृहमंत्री लॉरां नुनेज यांनी कबूल केले होते की, काही शहरांमध्ये पोलिसांचे परिस्थितीवरील नियंत्रण सुटले आहे. कायदा आणि सुव्यवस्थेची परिस्थिती हाताळण्याच्या तयारीवरून विरोधी पक्षनेत्यांनी त्यांच्यावर टीका केली होती.

गेल्या महिन्यात विद्यार्थ्यांनी चांगल्या शालेय सुविधांच्या मागणीसाठी आंदोलन सुरू केले. नंतर या आंदोलनात महागाईसारख्या इतर मुद्द्यांचाही समावेश झाला. गेल्या काही दिवसांपासून कामगार संघटना आणि विविध आंदोलक गटांच्या समावेशामुळे आंदोलकांची संख्या वाढली.

अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या म्हणण्यानुसार, आतापर्यंत 2500 हून अधिक लोकांना अटक करण्यात आली आहे. एएफपी वृत्तसंस्थेनुसार, आंदोलने नियंत्रणात आणण्याच्या प्रयत्नात जवळपास 1000 पोलीस कर्मचारी जखमी झाले.

19 ऑक्टोबरला या परिस्थितीवर झालेल्या बैठकीनंतर देशाच्या पंतप्रधानांनी सांगितले की, गरजेनुसार संचारबंदी लागू करण्याचे अधिकार स्थानिक महापौरांना देण्यात येत आहेत.

दरम्यान, शनिवारी 17 ऑक्टोबररोजी फ्रान्समध्ये शाळांमधील समस्यांबरोबरच वाढती महागाई आणि राहणीमानाच्या खर्चाविरोधात झालेल्या निदर्शनांना हिंसक वळण लागले होते.

देशभरात झालेल्या या आंदोलनांदरम्यान जाळपोळ, लुटमार आणि तोडफोडीच्या घटना घडल्या. फ्रान्स सरकारने दिलेल्या माहितीनुसार, या आंदोलनांदरम्यान अंदाजे 5 लाख 50 हजार लोक रस्त्यावर उतरले होते आणि सुमारे 1200 जणांना अटक करण्यात आली होती.

पॅरिसमध्ये संध्याकाळपर्यंत आंदोलक आणि पोलिसांच्या दंगलविरोधी पथकामध्ये मोठ्या प्रमाणावर संघर्ष दिसून आला. पोलिसांनी जमावाला पांगवण्यासाठी अश्रूधुराच्या नळकांड्या फोडल्या आणि पाण्याच्या फवाऱ्यांचा वापर केला.

राजधानी पॅरिससह देशातील इतर भागांमध्येही इमारतींना आग लावण्यात आली. अनेक शहरांमध्ये दुकाने लुटण्यात आली. महापालिका कार्यालये आणि व्यावसायिक आस्थापनांना लक्ष्य करून मोठ्या प्रमाणावर तोडफोड करण्यात आली. लिमोज शहरातील टाऊन हॉलला लागलेल्या आगीत छताचा काही भाग कोसळला.

या हिंसाचारात 150 पोलीस अधिकारी जखमी झाले असल्याची माहिती फ्रान्सचे पंतप्रधान सेबॅस्टियन लेकॉर्नू यांनी दिली.

फ्रान्सची राजधानी पॅरिसमध्ये दुपारच्या सुमारास मुख्य मोर्चा शांततेत सुरू असल्याचे दिसत होते. यावेळी काही तरुणांनी बीबीसीशी बोलताना आपण शांततावादी असल्याचं म्हटलं. ते म्हणाले, “आम्ही फक्त परिस्थिती बदलण्याचा प्रयत्न करत आहोत; पण काहीच बदल होताना दिसत नाहीये.”

दरम्यान, दिवस पुढे सरकत असताना काही गटांनी रस्त्यांवर आगी लावल्या आणि वाहनांची जाळपोळ केली. शहराच्या मध्यवर्ती भागातील प्रसिद्ध ‘प्लास द ला रिपब्लिक’ परिसरातही अशा घटना घडल्या.

दुकानांची तोडफोड करून त्यातील सामान लुटण्यात आले. एका रेस्टॉरंटला लागलेल्या आगीत ते पूर्णपणे जळून खाक झाले. काही गटांमध्ये हाणामारी सुरू झाल्याचेही बीबीसीच्या प्रतिनिधींनी पाहिले.

पॅरिसच्या मध्यवर्ती भागात दंगलविरोधी पथक जमावाच्या दिशेने पुढे सरकत असल्याचे आणि अनेक लोकांना काठ्यांनी मारहाण करत असल्याचे दिसून आले.

लियॉन शहरातील पर्यटन कार्यालयाला आग लावण्यात आल्याच्या घटनेवर महापौर ग्रेगरी डुसे यांनी दुःख व्यक्त केले.

बीएफएमटीव्हीशी बोलताना ते म्हणाले, “ही एक शोकांतिका आहे. ही अत्यंत प्रसिद्ध आणि ऐतिहासिक इमारत असल्याने तिचे नुकसान झाल्यामुळे आमचे मन दु:खी आहे.”

स्थानिक पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, काही ‘हिंसक प्रवृत्तीच्या लोकांनी’ अग्निशमन दलाच्या जवानांना आगीवर नियंत्रण आणण्यापासून रोखले.

अग्निशमन दलाच्या जवानांनी लिमोज टाऊन हॉलमधील आगीवरही नियंत्रण मिळवण्यासाठी प्रयत्न केले. त्यामुळे इमारतीचा काही भाग कोसळल्याचे स्थानिक प्रशासनाने सांगितले.

आग्नेय फ्रान्समधील सेंट-एटिएन शहरात एका छोट्या स्फोटकामुळे एका तरुणाचा हात निकामी झाल्याचे शहराचे महापौर रेजिस हुआनिको यांनी सोशल मीडियावरून सांगितलं. “अशी दुर्घटना कधीही घडायला नको होती,” असं ते म्हणाले.

फ्रान्समधील माध्यमिक शाळांमध्ये कर्मचाऱ्यांची कमतरता आणि मोडकळीस आलेल्या पायाभूत सुविधांच्या प्रश्नावर गेल्या काही आठवड्यांपासून लाखो विद्यार्थी आंदोलन करत आहेत. फ्रान्समध्ये 15 ते 18 वर्षे वयोगटातील विद्यार्थी या शाळांमध्ये शिक्षण घेतात.

या आंदोलनाला कामगार संघटनांचे सदस्य आणि इतर आंदोलक गटांचाही पाठिंबा मिळाला आहे.

या गटांमध्ये तथाकथित ‘यलो व्हेस्ट’ (पिवळे जॅकेट) आंदोलनाचाही समावेश आहे. 2018 पासून वाढत्या महागाई आणि राहणीमानाच्या खर्चाविरोधात या आंदोलनाने जोर धरला होता. फ्रान्सच्या इतिहासातील सर्वाधिक काळ चाललेल्या आंदोलनांपैकी हे एक आंदोलन ठरलं.

फ्रान्सच्या गृह मंत्रालयाने सांगितले की, शनिवारी काही ठिकाणी तोंड झाकलेल्या व्यक्तींनी लक्ष्य करून हिंसक कृत्ये केली. पॅरिसच्या काही भागांसह मार्सेल, रेनेस, तुलूज आणि आंजे या शहरांमध्येही हिंसाचाराच्या घटना घडल्या.

ग्रेनोबल, अव्हिन्या, पो, मॉ-पेलिए आणि व्हॅलन्ससह अनेक ठिकाणई इमारतींचे नुकसान झाल्याचे वृत्त आहे.

पॅरिसमध्ये कपड्यांची आणि खाद्यपदार्थांची दुकाने लुटण्यात आली. लिल शहरातील अ‍ॅपल स्टोअरमध्ये घुसून तेथील सामान लुटण्यात आल्याचे वृत्त आहे.

बीबीसी व्हेरिफायने पडताळणी केलेल्या एका व्हीडिओमध्ये ग्रेनोबल शहराच्या मध्यवर्ती भागात एका अरुंद रस्त्यावर काही मुखवटा घातलेले पुरुष पर्यटकांसाठी असलेली छोटी रेल्वे चालवत असल्याचे दिसते. ही रेल्वे किमान 3 दंगल नियंत्रण पोलिसांच्या दिशेने जाताना दिसली.

फ्रान्समध्ये यापूर्वीही आंदोलने आणि हिंसक घटनांचा अनुभव आला आहे. मात्र, यावेळी देशात राजकीय अनिश्चितता वाढत असताना ही आंदोलने सुरू आहेत.

फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन पुढील वर्षी पदावरून पायउतार होणार आहेत. सर्वेक्षणांनुसार, एप्रिलमध्ये होणाऱ्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत नॅशनल रॅली पक्षाच्या नेत्या मरीन ले पेन आणि डाव्या विचारसरणीच्या ला फ्रान्स इन्सुमिस पक्षाचे नेते जाँ-ल्युक मेलाँशॉं यांच्यात प्रमुख राजकीय संघर्ष होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

मेलाँशॉ यांनी फ्रान्समधील निदर्शनांमध्ये सहभाग घेतला. त्यानंतर त्यांनी पोलिसांवर आंदोलकांविरुद्ध ‘अत्यंत आक्रमकपणे कारवाई’ केल्याचा आरोप केला. मात्र, त्यांनी लुटमार आणि जाळपोळीच्या घटनांचाही निषेध केला.

पंतप्रधान लेकॉर्नू यांनी मेलाँशॉं यांच्या वक्तव्याला “धोकादायक आणि निंदनीय” म्हटले.

यापूर्वी लेकॉर्नू यांनी पोलिसांना “अत्यंत तीव्र हिंसाचाराचा” सामना करावा लागल्याचे सांगितले होते.

काही गट राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीपूर्वीचा ‘सराव’ म्हणून या आंदोलनांचा वापर करत असल्याचा आरोपही त्यांनी केला.

“हिंसेच्या मार्गाने कोणीही आपला राजकीय अजेंडा लादू शकणार नाही,” असंही लेकॉर्नू म्हणाले.

आंदोलकांनी मांडलेल्या “कायदेशीर मागण्या कट्टर डाव्या गटांनी ओलीस ठेवल्याचा,” आरोप मरीन ले पेन यांनी केला. तसेच, मेलाँशॉं हिंसाचाराला खतपाणी घालत असल्याचेही त्यांनी म्हटले.

राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन म्हणाले, “ज्यांनी तोडफोड केली, प्रीफेक्चर कार्यालयांवर आणि व्यावसायिक आस्थापनांवर हल्ले केले, तसेच टाऊन हॉलची लूट केली, त्यांच्यावर खटले चालवून त्यांना शिक्षा केली जाईल.”

आंदोलकांच्या मागण्यांवर तोडगा काढण्यासाठी फ्रान्स सरकारने काही उपाययोजना जाहीर केल्या आहेत. 8 ऑक्टोबरला दूरचित्रवाणीवरील मुलाखतीत शिक्षणमंत्री एडुआर गेफ्रे यांनी अतिरिक्त 3 हजार तात्पुरते शिक्षक नियुक्त करण्याचे आश्वासन दिले.

मात्र, सरकारच्या या आश्वासनानंतरही आंदोलन सुरूच असून आंदोलनाची तीव्रता मात्र वाढत असल्याचे चित्र आहे.

(बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन)