भाजपच्या नव्या वंदे मातरम् ठरावात सहा कडव्यांत काँग्रेसच्या मतपेढीच्या राजकारणावर टीका

BJP ने “वंदे मातरम्”च्या संपूर्ण सहा कडव्यांच्या आवृत्तीचे ठाम समर्थन करणारा ठराव मंजूर केला असून, मतपेढीच्या राजकारणाच्या नावाखाली ते संक्षिप्त करण्याचे कोणतेही प्रयत्न फेटाळले आहेत. नव्याने नियुक्त करण्यात आलेल्या पदाधिकाऱ्यांच्या पहिल्याच बैठकीत मंजूर झालेल्या या ठरावात Congress वर निवडक आवृत्ती सादर करून राजकीय तुष्टीकरणाचे राजकारण केल्याचा आरोप करण्यात आला आहे. तसेच, राष्ट्रीय गीताच्या संपूर्ण वारशाचे जतन आणि प्रसार करण्यासाठी देशव्यापी मोहीम राबविण्याचे आश्वासन देण्यात आले आहे. मात्र, Congress ने कोणतेही गैरकृत्य केल्याचा इन्कार केला असून, आपला निर्णय ऐतिहासिक परंपरेवर आधारित असल्याचे म्हटले आहे.

—

## संपूर्ण अभिव्यक्ती, अर्धवट सादरीकरण नव्हे

आपल्या ताज्या ठरावाद्वारे Bharatiya Janata Party (BJP) ने *“भारताचे राष्ट्रीय गीत म्हणून संपूर्ण वंदे मातरम्‌चा सन्मान, प्रतिष्ठा, वारसा आणि राष्ट्रीय दर्जा, तसेच भारताच्या राष्ट्रीय चेतनेचे आणि स्वातंत्र्यलढ्याचे अमर प्रतीक म्हणून त्याचे स्थान कायम राखण्याचा”* संकल्प व्यक्त केला आहे. BJP चे अध्यक्ष Nitin Nabin यांच्या मते, जातीय अनुनय किंवा मतपेढीच्या राजकारणासाठी या गीताचे महत्त्व कमी करण्यास किंवा त्याचा गैरवापर करण्यास पक्ष कधीही परवानगी देणार नाही.

या ठरावात Congress च्या August 19, 2026 रोजी झालेल्या Congress Working Committee बैठकीतील निर्णयाचा विशेष निषेध करण्यात आला आहे. या बैठकीत 1937 पासूनच्या जुन्या धोरणाला पुन्हा दुजोरा देण्यात आला होता—पक्षाच्या कार्यक्रमांमध्ये “वंदे मातरम्”ची केवळ पहिली दोन कडवी सादर करण्याचे हे धोरण आहे. BJP च्या म्हणण्यानुसार, यामुळे राष्ट्रीय गीताचा वापर राजकीय हितसंबंधांसाठी मर्यादित केला जातो.

—

## कायदेशीर पाठबळ आणि ऐतिहासिक युक्तिवाद

या वर्षाच्या सुरुवातीला कायद्यातील बदलांमुळे “वंदे मातरम्” सादर करण्याच्या नियमांमध्ये बदल करण्यात आला. Prevention of Insults to National Honour (Amendment) Bill, 2026 मध्ये सर्व सहा कडव्यांचा वापर अनिवार्य करण्यात आला असून, संपूर्ण गीताचा अवमान करणे किंवा त्याच्या सादरीकरणात अडथळा आणणे हा दंडनीय गुन्हा ठरवण्यात आला आहे. दोषींना तीन वर्षांपर्यंत कारावास आणि दंडाची शिक्षा होऊ शकते.

BJP च्या ठरावात इतिहासाचाही सविस्तर आढावा घेण्यात आला आहे. मुस्लिम लीगच्या आक्षेपांमुळे आणि व्यापक जातीय तसेच फुटीरतावादी संघर्षांमुळे गीत संक्षिप्त करण्याची प्रक्रिया कशी उदयास आली, हे समोर आणण्याचे पक्षाचे उद्दिष्ट आहे. महात्मा गांधी यांनी “वंदे मातरम्”चे वर्णन भारताच्या प्रतिकार आणि बलिदानाशी जोडलेला प्रभावी “साम्राज्यवादविरोधी नारा” म्हणून केले होते, याचा ठरावात उल्लेख आहे. ☞ राष्ट्रीय गीताचा हा पैलू विस्मृतीत जाऊ नये, यासाठी विशेषतः तरुणांसह जनतेला या ऐतिहासिक पार्श्वभूमीची माहिती देण्याचे BJP ने आश्वासन दिले आहे.

—

## Congress : परंपरा की ध्रुवीकरण?

यावर तीव्र प्रतिक्रिया देताना Congress अध्यक्ष Mallikarjun Kharge यांनी दोन कडव्यांची परंपरा कायम ठेवण्याच्या निर्णयाचे समर्थन केले. 1937 मध्ये Jawaharlal Nehru, Mahatma Gandhi, Vallabhbhai Patel आणि Subhas Chandra Bose यांसारख्या राष्ट्रीय नेत्यांचा समावेश असलेल्या सामूहिक निर्णयातून ही परंपरा निश्चित झाली होती, असा त्यांचा युक्तिवाद आहे. या नेत्यांच्या विचारविनिमयाचा आदर आणि एकतेची भावना या पद्धतीत प्रतिबिंबित होते, असे त्यांनी म्हटले.

Kharge यांनी BJP वर ध्रुवीकरणाचे राजकारण करण्याचा आरोपही केला. Narendra Modi हे 11–12 वर्षे पंतप्रधान असताना BJP ने आतापर्यंत हा नियम का बदलला नाही, असा प्रश्न त्यांनी उपस्थित केला. त्यांच्या वक्तव्यावरून BJP चा ठराव ऐक्य निर्माण करण्याऐवजी फूट पाडण्याची रणनीती असल्याचे त्यांना वाटत असल्याचे दिसते.

—

## BJP काय करणार : जनजागृती आणि जनसंघटन

संपूर्ण गीताचे सादरीकरण राजकीय हेतूंनी दडपले जात असल्याचे मानणाऱ्या BJP ने त्याविरोधात अनेक ठोस कृती करण्याचे आश्वासन दिले आहे :

– “वंदे मातरम्”चा अर्थ, इतिहास आणि महत्त्व याबाबत जनतेला शिक्षित करण्यासाठी देशव्यापी मोहीम सुरू करणे.
– प्रत्येक भारतीयाला, विशेषतः तरुण पिढीला, सर्व सहा कडवी, त्यामागील बलिदाने आणि त्यांचे महत्त्व समजावून देणे.
– हे गीत “शुद्ध राष्ट्रीय भावनेचे” प्रतीक असल्याचे Gandhi यांचे मत जनतेपर्यंत पोहोचवणे.
– या शब्दांनी एकेकाळी British Empire च्या सामर्थ्याला आव्हान दिले होते, याची नागरिकांना आठवण करून देणे.

—

## प्रमुख विधाने आणि प्रतीकात्मकता

आपल्या ठरावात BJP ने गीतावर मर्यादा घालून Congress राष्ट्रीय सलोख्याचे उल्लंघन करत असल्याचा आरोप केला आहे. राष्ट्रीय प्रतीकांना कमकुवत करणाऱ्या कोणत्याही जातीय किंवा तुष्टीकरणाच्या राजकारणावर पक्षाध्यक्ष Nitin Nabin यांनी जोरदार टीका केली. ते म्हणाले, “[British] ला या शब्दांची भीती वाटत होती, कारण ते प्रतिकाराची भावना जागृत करत होते. भारतीयांच्या पिढ्यान्‌पिढ्यांनी त्यांना स्वातंत्र्य, बलिदान आणि राष्ट्रीय अभिमानाचा मंत्र म्हणून जपले.”

—

## सध्याची स्थिती

– “वंदे मातरम्” संक्षिप्त करणे म्हणजे त्याच्या वारशाचा विश्वासघात असून, तुष्टीकरणाच्या उद्देशाने केलेली राजकीय कृती आहे, असा BJP चा ठाम दावा आहे.
– देश British राजवटीखाली असताना स्वातंत्र्यलढ्यातील प्रमुख नेत्यांनी घेतलेल्या जवळपास 90 वर्षे जुन्या ठरावाचा Congress आदर करत असल्याचे सांगते.
– आता कायद्यातील बदलांमुळे संपूर्ण सादरीकरण म्हणजेच सर्व सहा कडवी म्हणणे ही केवळ पसंतीची बाब न राहता कायदेशीर आवश्यकता बनली आहे.

—

## परिणाम

हा संघर्ष कोणती कडवी गायली जावीत, एवढ्यापुरता मर्यादित नाही. यामध्ये राष्ट्रीय ओळख, राजकीय प्रतीकात्मकता, घटनात्मक कायदा, ऐतिहासिक स्मृती आणि जातीय सलोखा यांवरील व्यापक संघर्ष दडलेला आहे. भारताच्या वारशातील संपूर्णता आणि सन्मान पुनर्स्थापित करण्याचा प्रयत्न म्हणून BJP आपल्या भूमिकेकडे पाहते, तर Congress आपली भूमिका संस्थापक नेत्यांच्या दूरदृष्टीशी सातत्य राखणारी असल्याचे मांडते.

—

This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.