‘इस्लाममध्ये महिलांना जिममध्ये जाण्यास मनाई नाही’; महिलांसाठी चालवल्या जाणाऱ्या जिमची गोष्ट

(टीप: जिम जॉइन करण्याआधी आपल्या आरोग्याबाबत डॉक्टरांचा सल्ला अवश्य घ्या)

तीन मुलांची आई असलेल्या राशिदा सांगतात, “एखादा मुलगा जिमला जायची इच्छा व्यक्त करतो, तेव्हा त्याला लगेच परवानगी मिळते. पण एखादी मुलगी जिमला जायचं म्हणाली, तर तिला तितक्याच सहजपणे परवानगी मिळत नाही.”

त्या पुढे सांगतात, “समाजात सर्वसाधारणपणे अशी चुकीची समजूत आहे की जिम ही केवळ पुरुषांसाठीच असते. प्रत्यक्षात ती महिलांसाठीही तितकीच उपयुक्त आहे. इस्लाममध्ये देखील महिलांनी जिमला जाण्यास कुठलीही मनाई नाही.”

राशिदा सांगतात, “माझ्या तिन्ही डिलिव्हरी सिझेरियनने झाल्या होत्या. त्यामुळे डॉक्टरांनी मला जड वजन उचलू नका, असा सल्ला दिला होता. येथे मला योग्य मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण मिळालं. मी जिममध्ये येण्यास सुरुवात केली तेव्हा माझं वजन 78 किलो होतं. आता मी 13 किलो वजन कमी केलं आहे.”

त्याचवेळी हसीना सांगतात, “सुरुवातीला मी घरी सांगितलं होतं की मी वॉकला चालले, पण मी प्रत्यक्षात जिममध्ये येत होते. आधी काहीतरी साध्य करायचं आणि मगच घरी सांगायचं असा माझा विचार होता. इथे एकदा दोरीवरच्या उड्यांची स्पर्धेत (स्किपिंग) माझा पहिला नंबर आला, मला बक्षीस मिळालं. हे मी घरी सांगितलं तेव्हा घरच्यांना खूप आनंद झाला.”

या महिलांप्रमाणेच, कोयंबतूरमधील सारामेडू भागात मुस्लीम महिलांसाठी खास सुरू करण्यात आलेल्या या जिममध्ये दररोज 300 हून अधिक महिला प्रशिक्षण घेतात. या जिममध्ये इतर धर्माच्याही काही महिला येत असल्याचे संचालकांनी सांगितले.

बीबीसी तमिळने या जिमला भेट देऊन तेथील महिलांशी संवाद साधला.

कोयंबतूरच्या सारामेडू परिसरात राहणाऱ्या शबाना गेल्या नऊ महिन्यांपासून मुस्लीम महिलांसाठी हे विशेष जिम चालवत आहेत.

लग्न आणि दोन मुलं झाल्यावर वजन कमी करण्यासाठी शबाना जिममध्ये जाऊ लागल्या. पुढे त्या याच जिममध्ये प्रशिक्षक बनल्या. आपल्या परिसरातील मुस्लीम महिलांसाठी स्वतंत्र जिम सुरू करण्याचा विचार त्यांना इथेच आला.

शबाना सांगतात, “मी फक्त सातवीपर्यंत शिकले आहे. माझं लग्न 19 व्या वर्षी झालं. मुलं झाल्यानंतर मला काही शस्त्रक्रिया कराव्या लागल्या. त्यानंतर मला अनेक शारीरिक अडचणी जाणवू लागल्या आणि माझं वजनही खूप वाढलं. वजन कमी करण्यासाठी मी आमच्या भागात जिम शोधलं, पण इथे तसं कोणतंच जिम नव्हतं. मग मी एका जिममध्ये दाखल झाले आणि पुढे तिथेच महिला प्रशिक्षक म्हणून काम करू लागले.”

त्या पुढे म्हणतात, “त्यानंतर माझ्या मनात विचार आला की आपल्या भागात महिलांसाठी स्वतंत्र जिम सुरू करता येईल. मी ज्या जिममध्ये काम करत होते, त्याचे मालक जयकांत आणि माझे प्रशिक्षक हर्षद यांनी मला खूप प्रोत्साहन दिलं. त्यामुळेच मी ‘वेट लिफ्टर’ बनले. जिम सुरू करण्याबाबत मी त्यांचा सल्ला घेतला तेव्हाही त्यांनी मला पूर्ण पाठिंबा दिला.”

शबाना गेली पाच वर्षे वेटलिफ्टिंगचं प्रशिक्षण घेत आहेत. त्यांनी राज्यस्तरीय अनेक स्पर्धांमध्ये भाग घेतला असून अनेक पुरस्कारही पटकावले आहेत. अलीकडेच पुरुष वेटलिफ्टर्सना प्रशिक्षण देण्यासाठी आवश्यक असलेली पात्रता परीक्षाही त्यांनी उत्तीर्ण केली आहे.

शबाना सांगतात की त्यांचे पती कबीर, बारावीत शिकणारी मुलगी आणि नववीत शिकणारा मुलगा, हे सर्वच त्यांना सतत प्रोत्साहन देतात. प्रत्येक टप्प्यावर त्यांची साथ मिळाल्यामुळेच त्यांना हे जिम सुरू करता आलं आणि ते यशस्वीपणे चालवता येत आहे. सुरुवातीच्या काळात विरोधाचा सामना करावा लागला. अनेक महिला जिममध्ये येण्यास संकोच करत होत्या.

शबाना सांगतात, “मी हे जिम सुरू केलं तेव्हा अनेक प्रकारच्या विरोधाला सामोरं जावं लागलं. माध्यमांमध्ये याबाबत बातम्या आल्यानंतर सोशल मीडियावर इतक्या आक्षेपार्ह प्रतिक्रिया आल्या की त्या सांगणंसुद्धा कठीण आहे. एका टप्प्यावर आम्ही हे जिम बंद करण्याचाच निर्णय घेतला होता. पण मग मला वाटलं, की चार लोक काय बोलतात म्हणून आपण आपले प्रयत्न का सोडावेत? त्यांना आपल्या कामातून उत्तर द्यायचं, असा मी निर्धार केला आणि हाच विचार घेऊन मी जिम चालवत आहे.”

‘महिलेला जिम चालवता येणार नाही’ असं म्हणत अनेकांनी खोडा घालण्याचा प्रयत्न केला. काही जण म्हणत होते की महिलांना जिमची काय गरज आहे. त्यांनी घरची कामं करावीत आणि मुलांची काळजी घ्यावी, त्यानेच त्या निरोगी राहतील. सुरुवातीला फक्त 20 महिला इथं येत होत्या. काही पती आपल्या पत्नीला घेऊन आले. त्यानंतर हळूहळू महिलांचा विश्वास वाढला मग त्या इथं येऊ लागल्या, असा अनुभव शबाना सांगतात.

आता सकाळी 5 वाजल्यापासून रात्री 10 वाजेपर्यंत दोन-दोन तासांच्या सहा बॅचमध्ये ट्रेनिंग दिलं जातं. एका बॅचमध्ये साधारणपणे 50 जणी असतात. अशा प्रकारे एकूण 300 हून अधिक मुस्लीम महिला येथे दररोज व्यायाम करतात. यापैकी बहुतेक महिला वजन कमी करण्यासाठी येथे आल्या होत्या आणि आता सदृढतेसाठी त्या व्यायाम करत आहे.

बीबीसीशी बोलताना रशिदा म्हणाल्या, “निरोगी महिला म्हणजे निरोगी कुटुंब, असं म्हटलं जातं. माझ्यासाठी जिम ही केवळ व्यायाम करण्याची जागा नाही, तर आनंद मिळण्याचं हे ठिकाण आहे.”

“माझ्यासारख्या घरात राहणाऱ्या महिलांसाठी जिममध्ये येणं केवळ आरोग्यासाठीच फायदेशीर नाही, तर यामुळे मनावरील तणाव कमी होण्यासही मदत होते. घरची कामं आटोपल्यानंतर मी जेव्हा जिममध्ये येते तेव्हा असं वाटतं जणू मी पुन्हा घरी आले आहे. मला जिममध्ये खूप मैत्रिणी मिळाल्या. जर हे जिम आमच्या परिसराबाहेर असतं, तर मला येता आलं नसतं पण हे आमच्याच भागात आहे त्यामुळे इथं येणं माझ्यासाठी सोपं आहे,” असं रशिदा सांगतात.

रशिदा सांगतात की येथे प्रशिक्षण सुरू केल्यानंतर तीन महिन्यांत त्यांनी 7 किलो वजन कमी केलं. हसीना यांनीही आपलं वजन कमी झाल्याचं सांगितलं. याशिवाय इतर काही महिलांनीही येथे आल्यानंतर जीवनाकडे पाहण्याचा त्यांचा दृष्टिकोन अधिक सकारात्मक झाल्याचं सांगितलं.

होममेकर रहीजा शाहजहान यांनी सांगितलं की येथे येण्यापूर्वी त्यांना आहाराबाबत फारशी जागरूकता नव्हती.

रहीजा सांगतात, “आमच्यासारख्या महिला घरच्या कामात इतक्या बिजी असतात की स्वतःच्या आरोग्याकडे लक्ष द्यायला वेळच मिळत नाही. भूक लागली तर समोर जे असेल ते खाल्लं जातं. त्यात प्रोटीन आहे की फायबर याकडे देखील लक्ष नसतं. इथे आल्यावर समजलं की खाण्यापिण्यात कितीतरी गोष्टींची काळजी घ्यावी लागते. प्रशिक्षक आम्हाला सांगतात की अन्नपदार्थांमध्ये कोणते पोषक घटक असतात. आम्ही त्याप्रमाणे आमचं डाएट घेतो.”

आयटी क्षेत्रात काम करणाऱ्या मरियम फरहाना सांगतात, “येथे आल्यानंतर आरोग्य तर सुधारलंच पण त्याचबरोबर चांगली जीवनशैली कशी जोपासावी, कोणतंही काम नियोजनबद्धतेनी कसं करावं आणि वक्तशीरपणा अशा अनेक गोष्टीही शिकायला मिळाल्या. कोणतंही काम करताना येणाऱ्या एकाग्रतेमुळे यामुळे आमच्यात नवा आत्मविश्वास आणि उत्साह निर्माण झाला आहे.”

मरियम फरहाना म्हणाल्या, “येथे शाळा आणि महाविद्यालयात शिकणाऱ्या मुलींपासून ते 60 वर्षांच्या महिलांपर्यंत सर्वजणी येतात. याचं कारण म्हणजे येथे आम्हाला मिळणारे स्वातंत्र्य. आम्हाला पाहून आणखी मुस्लीम महिलांनी कोणतीही शंका न बाळगता जिममध्ये यावं अशी आमची इच्छा आहे.”

आयटी क्षेत्रात काम करणाऱ्या शबीना सांगतात, “ऑफिसचं काम आणि घरच्या कामामुळे मला खूप तणाव जाणवायचा. येथे आल्यानंतर माझं शरीर आणि मन दोन्हीही शांत आणि निवांत झाल्यासारखं वाटतं. आता एक आई म्हणून मी घर आणि नोकरी या दोन्ही गोष्टी नीट सांभाळू शकते. या व्यायामाचा मला त्यात खूप फायदा झाला आहे.”

“येथे फक्त महिलाच असतात, ही एक चांगली गोष्ट आहे. कामाच्या वेळा बदलल्या तरी कोणत्याही वेळी येथे येऊन व्यायाम करता येतो, हीदेखील खूप सोयीची बाब आहे. बहुतेक महिला आपलं संपूर्ण आयुष्य कुटुंबालाच वाहून घेतात अशा महिलांनी स्वतःसाठीही थोडा वेळ काढून असा व्यायाम केला तर त्यांच्यात चांगला बदल घडू शकतो. त्यासाठी त्यांना फक्त एक छोटंसं पाऊल उचलावं लागेल.”

शाहिदांसह अनेक महिला सकाळी 5 वाजता येथे प्रशिक्षणासाठी येतात. सकाळी जिममध्ये येण्यासाठी या महिलांना सकाळी 4 पासून उठवण्याचं काम देखील शबाना करतात असा अनेकांचा अनुभव आहे. बीबीसीशी बोललेल्या अनेक महिलांनी सांगितलं की त्यांना रोज जिममध्ये येण्यासाठी कुटुंबाचा पाठिंबा मिळतो.

याबाबत शाळेतील शिक्षिका शाहिदा म्हणाल्या, “येथे येणाऱ्या महिलांना कुटुंबाकडून मिळणारा पाठिंबा प्रत्येकाच्या बाबतीत वेगळा आहे. माझ्या बाबतीत जिममध्ये जाण्यासाठी सर्वप्रथम माझ्या पतीनेच मला प्रोत्साहन दिलं. अनेकदा तेच मला उठवतात. तीन महिन्यांपूर्वी एका दिवशी पहाटे माझ्या सासूबाईंनी मला उठवून विचारलं, ‘तू आज जिमला जाणार नाहीस का?’ त्या क्षणी मला खूप आनंद झाला.”

या जिममध्ये प्रशिक्षण घेणाऱ्या बहुतेक मुस्लीम महिला बुरखा आणि हिजाब परिधान करूनच व्यायाम करतात. प्रशिक्षकसुद्धा बुरखा घालून प्रशिक्षण देतात.

याबाबत रहीजा शाहजहान म्हणाल्या, “येथे फक्त महिलाच असतात, त्यामुळे आम्ही व्यायामासाठीचे कपडे घालूनही प्रशिक्षण घेऊ शकतो. आम्ही आमच्या सोयीप्रमाणे व्यायाम करतो. येथे कोणत्याही प्रकारचं बंधन नाही.”

शबाना यांनी सांगितलं की त्यांनी हे जिम मुस्लीम महिलांसाठी सुरू केलं असलं, तरी इतर धर्मांतील काही महिलासुद्धा इथे येतात.

‘इतक्या महिला येथे येत आहेत, त्यांच्या आरोग्यात सुधारणा होत आहे तरी देखील माझ्या शरीरावरुन टोमणे मारले जातात,’ अशी खंत त्या व्यक्त करतात.

शबाना म्हणाल्या, “येथे येणारे अनेक लोक मला पाहून म्हणतात की ट्रेनरचंच किती वजन आहे. मी माझं वजन आणखी कमी करू शकते. पण मी एक वेटलिफ्टर आहे. मी याच वजनासह त्याचं प्रशिक्षण घेतलं आहे. मी अनेक स्पर्धांमध्ये विजय मिळवला आहे. पुढेही अनेक स्पर्धा जिंकू शकेन, असा मला विश्वास आहे.”

शबाना सांगतात की एकाच वेळी सर्व महिलांना उपकरणांवर व्यायाम करता यावा इतकी जागा आणि उपकरणं उपलब्ध नाहीत. जिममध्ये ट्रेडमिल, बॅटल रोप्स, स्टॅशनरी बाईक आणि डम्बेल्स यांसारखी काही मूलभूत उपकरणं आहेत. आधुनिक उपकरणांची संख्या फार नाही. तरीही त्या बहुतेक महिलांना जमिनीवर केले जाणारे व्यायाम शिकवतात. वजन कमी करण्यासाठी अशा प्रकारचे व्यायाम खूप उपयुक्त ठरतात, असं त्यांचं म्हणणं आहे.

(या बातमीचे भाषांतर AI च्या सहाय्याने करण्यात आले आहे आणि नंतर प्रोड्युसरने त्याची तपासणी केली आहे. बीबीसी आपल्या कामासाठी AI चा वापर कसं करतं, यासाठी बीबीसीच्या गाईडलाईन्स तुम्ही या ठिकाणी पाहू शकता. )

(बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन)