સુપર અલ-નીનો : ભારતમાં સહિત આખી દુનિયામાં પાંચ રીતે અસર થઈ, હવે આગળ શું થશે?

અલ-નીનો છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી વધુ મજબૂત બની રહ્યો છે અને વૈશ્વિક હવામાન પૅટર્ન પર તેની નોંધપાત્ર અસર પડી રહી છે.

ઇન્ડોનેશિયા, ભારત અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સહિતના દેશો દુષ્કાળ, પૂર અને ગરમીનાં મોજાંનો અનુભવ કરી રહ્યાં છે, જે અલ-નીનો દ્વારા ભારે તીવ્ર હવામાન સંબંધિત ઇવેન્ટ્સ કેવી રીતે સુપરચાર્જ થશે તેને લગતાં અનુમાન સાથે સુસંગત છે.

વિશ્વ હવામાન એજન્સી કહે છે કે રેકૉર્ડબ્રેક અલ-નીનો વધુ મજબૂત બનશે અને ઓછામાં ઓછું 2027 સુધી ચાલુ રહેશે.

વિશ્વભરમાં જે પાંચ રીતે તેની અસર પહેલાંથી જ અનુભવાઈ રહી છે તે આ પ્રમાણે છે.

ઇન્ડોનેશિયા 2015 પછીના સૌથી તીવ્ર જંગલી આગની સિઝનનો સામનો કરી રહ્યું છે

ઇન્ડોનેશિયા સામાન્ય રીતે અલ-નીનો વર્ષોમાં વધુ સૂકું અને ગરમ રહે છે, તે 2015 પછીની સૌથી તીવ્ર જંગલી આગની મોસમનો સામનો કરી રહ્યું છે.

આ વર્ષે જાન્યુઆરીથી ગ્રેટર લંડન કરતાં લગભગ છ ગણી એવી ઓછામાં ઓછી 8,95,657 હેક્ટર જમીન બળી ગઈ છે.

ગયા વર્ષે અલ-નીનોની અસર વિના બળી ગયેલા વિસ્તાર કરતાં આ પ્રમાણ બમણાંથી વધુ છે.

જંગલની આગને કારણે સમગ્ર ઇન્ડોનેશિયામાં શાળાઓ બંધ થઈ ગઈ છે અને હૉસ્પિટલમાં દાખલ થયેલા લોકોની સંખ્યામાં વધારો થયો છે.

સુમાત્રા અને કાલીમંતનમાં લાખો લોકો આગના ઝેરી ધુમ્મસના સંપર્કમાં આવ્યા છે અને લગભગ 1,75,000 લોકો શ્વસન સંબંધી બીમારીથી પીડાઈ રહ્યા છે.

ખાંસીથી માંડીને બ્રોન્કાઇટિસ અને ન્યુમોનિયા જેવી ગંભીર સ્થિતિઓ સહિતના 40 હજારથી વધુ કેસ જોવા મળ્યા છે, જેમાં નાનાં બાળકો પણ સામેલ છે.

પૂર્વ પેસિફિકમાં અલ-નીનો વાવાઝોડાની પ્રવૃત્તિને મજબૂત બનાવે છે, અહીં અત્યાર સુધી ખૂબ જ સક્રિય મોસમ રહી છે.

નામ પડાયાં હોય તેવાં 22 તોફાનો અને 12 વાવાઝોડાં અહીં આવ્યાં છે, જેમાં દસ મોટાં વાવાઝોડાં સામેલ છે.

આ સંખ્યા સામાન્ય રીતે સમગ્ર સરેરાશ સિઝનમાં બનતી સંખ્યા કરતાં વધુ છે, જ્યારે તેના અંત સુધી પહોંચવામાં હજુ બે મહિના બાકી છે.

અહીં, અલ-નીનો સમુદ્રના ઊંચા તાપમાન અને વાતાવરણમાં નબળા પવનોના ઘટકો પૂરા પાડે છે, જેનાથી વાવાઝોડાંને શક્તિ મેળવવાનું સરળ બને છે.

હરિકેન પોલો આનું એક ઉદાહરણ છે.

વાવાઝોડાની તીવ્રતા ઝડપથી વધી રહી હતી, જેના કારણે 180 માઈલ પ્રતિ કલાક (285 કિમી પ્રતિ કલાક)ની ઝડપે પવન ફૂંકાયો હતો, જે અલ-નીનો દ્વારા બનેલા ખૂબ જ ગરમ પાણીને કારણે થયો હતો.

પોલો પણ ઓડાલિસ અને નોલો સાથે એક જ સમયે એક જ બેસિનમાં પેદા થયેલાં ત્રણ વાવાઝોડાંમાંનું એક હતું.

વધુમાં, એક મહિનાના સમયગાળામાં આવું બે વાર બન્યું છે.

સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં અસાધારણ સમુદ્રી ગરમી દ્વારા ઉત્પન્ન થતી ઊર્જાના પરિણામે મધ્ય અને પૂર્વ પેસિફિકમાં ત્રણ વાવાઝોડાં એક સાથે આવ્યાં: લોવેલ, કરીના અને મેરી.

આ વર્ષ સુધી, છેલ્લી વખત 2015માં એક જ સમયે ત્રણ પેસિફિક વાવાઝોડાં આવ્યાં.

તેનાથી વિપરીત, ઍટલાન્ટિક મહાસાગર ભયંકર રીતે શાંત રહ્યો છે.

અલ-નીનો ઉત્તર ઍટલાન્ટિકમાં પવનના દબાણમાં વધારો કરે છે, જે એક પરિબળ છે જે તોફાનોને તોડી નાખે છે અને તેની રચનાને મર્યાદિત કરે છે.

ફ્લોરિડા પેનહૅન્ડલ અને અલાબામામાં ફક્ત એક જ વાવાઝોડું – ઇસાઇઆસ – ત્રાટક્યું છે.

ઉપગ્રહ યુગ (1860 પછી)માં રેકૉર્ડ પર નોંધાયેલું આ સૌથી તાજેતરમાં બનેલું વાવાઝોડું હતું.

આ વર્ષ પહેલાં આ રેકૉર્ડ 11 સપ્ટેમ્બરનો હતો, જે 2002 અને 2013માં સ્થાપિત થયો હતો.

સરેરાશ સિઝનમાં આ બિંદુ સુધીમાં નામ પડાયાં હોય એવાં દસ તોફાનો, પાંચ વાવાઝોડાં અને બે મોટાં વાવાઝોડાં આવી ચૂક્યાં હોત.

જોકે, આ વર્ષે ફક્ત આઠ ઉષ્ણકટિબંધીય તોફાનો આવ્યાં છે: આર્થર, બર્થા, ક્રિસ્ટોબલ, ડોલી, એડૌર્ડ, ફે, ગોન્ઝાલો અને હેના.

ભારતમાં પણ સૂકા અને ગરમ વાતાવરણનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે, જ્યાં ચોમાસાનો જરૂરી વરસાદ સરેરાશ કરતાં 13% ઓછો રહ્યો છે.

ભારતીય હવામાન વિભાગ (આઇએમડી) આને હજુ પણ ‘સામાન્ય’ શ્રેણીમાં માનશે, પરંતુ એકંદરે સમગ્ર ભારતમાં સરેરાશ વરસાદમાં ફેરફારને પ્રતિબિંબિત કરતું નથી.

મધ્ય ભારતમાં સામાન્ય અપેક્ષા મુજબનો વરસાદ પડ્યો હતો, જ્યારે પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વમાં સરેરાશ કરતાં લગભગ 26% વધુ શુષ્ક રહ્યા હતા અને આ પ્રદેશોને ‘અપવાદરૂપ’ દુષ્કાળગ્રસ્ત પ્રદેશ ગણાવાયા હતા. ભારતના દક્ષિણનાં રાજ્યોમાં સરેરાશ કરતાં 24% ઓછો વરસાદ પડ્યો હતો.

જ્યાં વરસાદ સરેરાશની નજીક હતો, ત્યાં પણ ચોમાસા દરમિયાન સામાન્ય રીતે વરસાદ સતત પડતો નહોતો, તેના બદલે સિઝનમાં લાંબો શુષ્ક સમયગાળા અને ભારે વરસાદ આવી બે સ્થિતિ જોવા મળી.

આનાથી કૃષિ ઊપજમાં તાણ અને જોખમમાં વધારો થયો.

ભારત ચોમાસાની ઋતુને અસર કરી શકે તેવી અનેક વિવિધ હવામાન પદ્ધતિઓથી પ્રભાવિત છે અને તેથી વૈજ્ઞાનિકો સૂચવે છે કે આના માટે અલ-નીનો એકમાત્ર પરિબળ ન હોઈ શકે.

પેસિફિકમાં પશ્ચિમમાં પૂર્વ ચીન અને જાપાનમાં પણ સક્રિય મોસમ ચાલી રહી છે, કારણ કે માયસાક અને ડુજુઆન જેવાં વાવાઝોડાં તાજેતરમાં વ્યાપક પૂર અને ભૂસ્ખલન લાવ્યાં છે.

જાપાની હવામાન એજન્સી અનુસાર, પશ્ચિમ પેસિફિક મહાસાગરમાં દસ ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાતો બન્યા છે – જે 1966 પછી એક સિઝનમાં સૌથી વધુ સંખ્યા છે.

અલ-નીનો દરમિયાન ગરમ પેસિફિક પવનની પૅટર્નમાં ફેરફાર આવે છે, જેનો અર્થ એ થાય કે ચક્રવાત જાપાન અને પૂર્વ ચીનથી દૂર પૂર્વમાં રચાય છે.

જોકે, આનો અર્થ એ છે કે જ્યાં વાવાઝોડાં ગરમ પાણીનો ઉપયોગ કરી શકે ત્યાં વધુ અંતર અને વધુ સમય મળ્યો છે. અને જમીન પર અથડાતા પહેલાં વધુ તીવ્ર વાવાઝોડાં બનવા માટે ઊર્જા મેળવી શકે છે.

વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે આ વર્ષે વધુ વાવાઝોડાં આવવાની શક્યતા છે અને તેની વધુ અસર જાપાન અથવા પૂર્વ ચીન પર થવાની સંભાવના છે.

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન