अमेरिकेने खलिस्तान समर्थक कार्यकर्ते Gurpatwant Singh Pannun यांनी दाखल केलेल्या दिवाणी खटल्यात भारताचे National Security Adviser Ajit Doval आणि माजी RAW प्रमुख Samant Goel यांना अधिकृतपणे समन्स बजावले आहेत. भारतीय सरकारने दहशतवादी म्हणून घोषित केलेल्या Pannun यांच्याशी संबंधित या कायदेशीर कागदपत्रांची राजनैतिक माध्यमातून बजावणी करण्यात आली असून, ही प्रक्रिया अमेरिकी न्यायालयाच्या निर्देशानंतर पार पडली.
—
## खटला दाखल होण्यामागील कारण
प्रतिबंधित संघटना Sikhs for Justice (SFJ) चे प्रतिनिधित्व करणारे Gurpatwant Singh Pannun यांनी Director Doval आणि Goel यांच्यावर भारताच्या परराष्ट्र गुप्तचर संस्था RAW च्या माध्यमातून आपली हत्या करण्याचा कट रचल्याचा आरोप केला आहे. या खटल्यात नुकसानभरपाईची मागणी करण्यात आली असून, Pannun यांच्या जीवाला लक्ष्य करण्यात आल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
—
## समन्स बजावले—कालमर्यादा आणि प्रक्रिया
– **9 ऑक्टोबर**, 2026 रोजी अमेरिकी State Department ने Washington, D.C. येथील Indian Embassy ला राजनैतिक नोट जारी करून भारतात न्यायालयीन कागदपत्रे बजावण्याचा औपचारिक हेतू कळवला. या नोटवर **30 सप्टेंबर, 2026** रोजी स्वाक्षरी करण्यात आली होती.
– State Department ने **28 ऑक्टोबर, 2026** रोजी United States District Court for the Southern District of New York मध्ये दाखल केलेल्या कागदपत्रात समन्स बजावल्याची पुष्टी केली.
राजनैतिक औपचारिकता पूर्ण करण्यात आली असली तरी, समन्स पाठवण्यात आल्याने खटल्यातील दाव्यांच्या गुणवत्तेबाबत अमेरिकेची कोणतीही भूमिका सूचित होत नाही, असे अमेरिकेने स्पष्ट केले. ही केवळ प्रक्रियात्मक आवश्यकता आहे.
—
## आरोप, कायदेशीर पार्श्वभूमी आणि संबंधित अमेरिकी तपास
Pannun यांच्या हत्येच्या कटासंदर्भातील United States Department of Justice च्या तपासानंतर हा खटला दाखल करण्यात आला आहे. या प्रकरणात दोन प्रमुख व्यक्तींवर आरोप ठेवण्यात आले आहेत:
– **Nikhil Gupta** याचा अमली पदार्थ आणि शस्त्रास्त्रांच्या तस्करीत सहभाग असल्याचा आरोप आहे. जून 2023 मध्ये त्याला Prague येथे अटक करण्यात आली आणि त्यानंतर अमेरिकेत प्रत्यार्पण करण्यात आले. फेब्रुवारी 2026 मध्ये Gupta याने भाडोत्री हत्येच्या कटासह money laundering संबंधी आरोपांमध्ये दोषी असल्याची कबुली दिली. त्याला या महिन्याच्या अखेरीस शिक्षा सुनावली जाण्याची अपेक्षा आहे.
– **Vikash Yadav** याची RAW चा माजी कनिष्ठ अधिकारी म्हणून ओळख पटवण्यात आली असून, त्यानंतर त्याने cabinet secretariat अंतर्गत काम केले. Gupta सोबत त्याच्यावरही आरोप ठेवण्यात आले आहेत. अमेरिकी अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, हत्या करण्याचा कट राबवण्यासाठी Yadav याने Gupta शी संपर्क साधला होता. त्याच्यावर भारतीय न्यायालयांमध्येही अतिरिक्त आरोप आहेत.
—
## भारताची प्रतिक्रिया: तीव्र आक्षेप
भारताने हा खटला आणि त्यातील आरोप ठामपणे फेटाळले आहेत. Ministry of External Affairs चे प्रवक्ते Randhir Jaiswal यांनी हे दावे “fabricated and malicious” असल्याचे सांगत, हे खटले निराधार असल्याचे म्हटले.
भारतामध्ये न्यायालयीन कागदपत्रे बजावण्याची कोणतीही विनंती देशाच्या नियुक्त केंद्रीय प्राधिकरणामार्फत—म्हणजेच Ministry of Law and Justice मार्फत—करावी लागते, यावर Jaiswal यांनी भर दिला.
—
## पार्श्वभूमी: SFJ, UAPA आणि राजनैतिक तणावाची साखळी
Gurpatwant Singh Pannun आणि SFJ यांना 2019 मध्ये भारताच्या Unlawful Activities (Prevention) Act (UAPA) अंतर्गत दहशतवादी संस्था म्हणून घोषित करण्यात आले. खलिस्तान विभाजनवादी चळवळीशी संबंधित ही संघटना United States आणि Canada यांसह अनेक देशांमध्ये सक्रिय आहे.
Pannun यांच्याविरुद्ध कथित कटासंदर्भात भारतीय अधिकाऱ्यांवर करण्यात आलेले आरोप, 2023 मध्ये Canada येथे Hardeep Singh Nijjar यांच्या हत्येनंतर निर्माण झालेल्या तणावाची आठवण करून देतात. या प्रकरणामुळे भारत आणि परदेशी सरकारांमधील राजनैतिक मतभेद अधिक तीव्र झाले होते.
—
## व्यापक राजनैतिक परिणाम
हा खटला आणि त्यातील आरोप अशा काळात समोर आले आहेत, जेव्हा खालील मुद्द्यांमुळे राजनैतिक संबंध आधीच तणावपूर्ण आहेत:
– Pannun किंवा इतरांविरुद्धच्या कटांमध्ये सहभाग असल्याचा भारताचा सातत्यपूर्ण इन्कार.
– चुकीच्या कृत्यांमध्ये आरोपी असलेल्या भारतीय नागरिकांचा सहभाग असलेल्या आंतरराष्ट्रीय कटांबाबत DOJ, DEA आणि इतर अमेरिकी संस्थांकडून सुरू असलेली पडद्यामागील तपासणी.
– प्रत्यार्पण आणि आंतरसरकारी सहकार्यामधून दिसून येणाऱ्या सीमापार कायदा अंमलबजावणीतील गुंतागुंती.
—
## कायदेशीर आणि राजनैतिक उदाहरण
उच्चपदस्थ परदेशी अधिकाऱ्यांना समन्स बजावणे ही असामान्य बाब आहे. त्यामुळे राजनैतिक प्रतिरक्षा, अधिकारक्षेत्र आणि अशा दाव्यांवर सुनावणी करण्याचा अमेरिकी न्यायालयांना अधिकार आहे का, याबाबत प्रश्न उपस्थित होतात. समन्स पाठवण्यासाठी राजनैतिक माध्यमांचा वापर करण्यात आल्याने या संवेदनशील बाबींची जाणीव असल्याचे दिसून येते.
—
## पुढे काय होणार
– दोषी ठरलेला कटातील आरोपी Gupta याला या महिन्याच्या अखेरीस शिक्षा सुनावली जाण्याची अपेक्षा आहे.
– समन्सबाबत SFJ आणि Pannun भारताच्या कायदेशीर माध्यमांद्वारे दिल्या जाणाऱ्या उत्तराची प्रतीक्षा करत आहेत. दरम्यान, भारत अधिकारक्षेत्र किंवा वापरण्यात आलेल्या प्रक्रियेला आव्हान देऊ शकतो.
– राजनैतिक प्रतिरक्षा आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्याच्या प्रोटोकॉलबाबतचा तणाव कायम असताना दिवाणी खटला सुरूच आहे.
—
या व्यापक आरोपांना भारताने दिलेला विरोध हा त्याच्या व्यापक भूमिकेचीच पुनरावृत्ती आहे. आपल्या अधिकाऱ्यांचा न्यायबाह्य कटांशी संबंध असल्याच्या आरोपांना सरकारने वारंवार नकार दिला आहे. न्यायालये, दूतावास आणि मंत्रालये—सर्व स्तरांवर कायदेशीर प्रक्रियांचा आदर केला गेला पाहिजे, यावर भारत भर देतो.
हा केवळ न्यायालयीन खटला नाही; राज्याचे सार्वभौमत्व, आंतरराष्ट्रीय कायदेशीर नियम आणि राजनय व उत्तरदायित्व यांच्यातील सूक्ष्म सीमारेषेबाबतच्या चर्चेला आणखी चिथावणी देणारा हा एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
