Source :- BBC PUNJABI
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ: 9 ਮਿੰਟ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (ਯੂਐਨ) ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬਣ ਰਹੇ ‘ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ’ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਲ ਨੀਨੋ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ (ਡਬਲਯੂਐਮਓ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਲ ਨੀਨੋ ਮੌਸਮੀ ਪੈਟਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੜਾਅ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ 2026 ਵਿੱਚ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਆਪਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੌਸਮ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਲ ਨੀਨੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ “ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ” ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਐਂਟੋਨੀਓ ਗੁਟੇਰੇਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, “ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਮੌਸਮੀ ਪੈਟਰਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਾਲੀ ਜਲਵਾਯੂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਜੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਝੁਲਸ ਰਹੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ “ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣਨ ਦੀ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਲ ਨੀਨੋ ਲਈ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।”
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਸੂਨ ਉੱਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਅਲ ਨੀਨੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਗਭਗ 70% ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੀਂਹ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਨਿਊਜ਼ ਪੋਡਕਾਸਟ ‘ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਅੰਬਰਾਸਨ ਏਥਿਰਾਜਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਸੂਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ 11 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਗਭਗ 70% ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਨਸੂਨੀ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀਆਂ ਸਿੰਚਾਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਉਤਪਾਦਨ ਉੱਤੇ ਪਵੇਗਾ।
ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅੰਬਰਾਸਨ ਏਥਿਰਾਜਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਖੁਰਾਕ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦੀ ਬਰਾਮਦਗੀ ਰੋਕਣੀ ਪਈ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਗੈਰ-ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦਗੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਰਾਮਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਬਰਾਮਦਗੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਕੀਮਤ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਵਰਖਾ ਲਗਭਗ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਲ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੱਧ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਨਸੂਨੀ ਮੀਂਹ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਖੁਰਾਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਉੱਤੇ ਪਵੇਗਾ।
ਅੰਬਰਾਸਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਈ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।”
ਪੋਡਕਾਸਟ ‘ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਅੰਬਰਾਸਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ 45, 46 ਅਤੇ 47 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਖੇਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਜਿਹੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਲੂਅ ਲੱਗਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ।”
ਅਲ ਨੀਨੋ ਕੀ ਹੈ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਅਲ ਨੀਨੋ, ਅਲ ਨੀਨੋ ਸਦਰਨ ਔਸੀਲੇਸ਼ਨ (ਈਐਨਐਸਓ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲਵਾਯੂ ਘਟਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੋ ਉਲਟ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਨਾ ਤਾਂ ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲਾ ਨੀਨਾ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਟਸਥ ਸਥਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਮਾਪਦੰਡ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਉਸ਼ਣਕਟੀਬੰਧੀ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ।
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਡਾਰਵਿਨ (ਅਰਥਾਤ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਉੱਪਰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਾਹਿਤੀ (ਅਰਥਾਤ ਮੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਉੱਪਰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਹੋਣਾ।
ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ (ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ) ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੌਰਾਨ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਹੋਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1600 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਰੂ ਦੇ ਮਛਿਆਰੇ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਤੱਟ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਐਲ ਨੀਨੋ ਡੀ ਨਵਿਦਾਦ’ ਰੱਖਿਆ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੇ ਹਨ?
ਹਰ ਘਟਨਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਆਮ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇਖੇ ਹਨ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੌਰਾਨ ਘਟਦਾ ਹੈ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਧੇਰੇ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਗਰਮੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵੱਧ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਗਰਮ ਅਤੇ ਠੰਢੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਲ 2023 ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸਾਲ ਰਿਹਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ 2024 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।
2020 ਅਤੇ 2022 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਾ ਨੀਨਾ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ?
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਜੈੱਟ ਸਟ੍ਰੀਮ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਵਰ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਉਸ਼ਣਕਟੀਬੰਧੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੰਗੀ ਮਾਨਸੂਨੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ ਕਾਰਨ ਗੰਭੀਰ-ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੰਭੀਰ-ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ‘ਤੇ ਘੱਟ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਕੁਇਡ ਅਤੇ ਸੈਲਮਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਛੇਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2015-16 ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਲ ਨੀਨੋ ਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ 60 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਰ ਦੋ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨੌਂ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਲਾ ਨੀਨਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
source : BBC PUNJABI
