‘હનુમાન અંશ’: બે કરોડથી ઓછા બજેટમાં બનેલી ફિલ્મની કમાણી 300 કરોડ રૂપિયા નજીક પહોંચી, ‘નીબ કરૌરી બાબા’ની વાર્તામાં એવું શું છે?

અપડેટેડ 2 કલાક પહેલા

લગભગ પાંચ દાયકા પહેલાં દુનિયાને અલવિદા કહી ચૂકેલા એક સંત, ઉત્તરાખંડની પહાડીઓમાં આવેલો એક આશ્રમ અને તે સંતના જીવનથી પ્રેરિત એક ફિલ્મ.

ફિલ્મની શરૂઆત મોટી હિન્દી ફિલ્મોની જેમ થઈ નહોતી. પરંતુ હાલમાં આ ફિલ્મ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. તેનું કારણ છે ‘હનુમાન અંશ’ નામની આ ફિલ્મનું બૉક્સ ઑફિસ પર હિટ થવું.

પ્રખ્યાત ફિલ્મ સમીક્ષક તરણ આદર્શના જણાવ્યા અનુસાર, કુલ આવકના મામલે ફિલ્મ 300 કરોડ રૂપિયાની નજીક પહોંચી રહી છે. આદર્શે ઍક્સ પર પોસ્ટ કરીને લખ્યું છે કે ગુરુવાર સુધી ફિલ્મે કુલ 272.23 કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી છે.

ફિલ્મ સમીક્ષક કોમલ નાહટાનું કહેવું છે કે ફિલ્મ સરળતાથી 350 કરોડ રૂપિયાનો આંકડો પાર કરી લેશે.

ફિલ્મનું પ્રમાણ અને તેની કમાણી એટલા માટે પણ ધ્યાન ખેંચે છે કારણ કે બીબીસી ન્યૂઝ હિન્દી સાથેની વાતચીત દરમિયાન આ ફિલ્મનાં નિર્માતા અનુપ્રિયા નાગરે ફિલ્મનો ખર્ચ 2 કરોડ રૂપિયાથી પણ ઓછો હોવાનું જણાવ્યું હતું.

‘હનુમાન અંશ’ ફિલ્મ ‘નીબ કરૌરી બાબા’ના જીવન અને તેમની સાથે જોડાયેલા પ્રસંગો પર આધારિત છે. તેની વાર્તા ભોસલે નામની એક વ્યક્તિથી શરૂ થાય છે, જે પોતાના પૌત્રને બાબા સાથે થયેલી મુલાકાત વિશે જણાવે છે. ત્યારબાદ વાર્તા બાબાના બાળપણ સુધી પહોંચે છે.

ફિલ્મમાં બતાવવામાં આવ્યું છે કે લક્ષ્મીનારાયણ પોતાનાં માતાના અવસાન પછી ઘર છોડી દે છે. તેમને લાગે છે કે જો તેઓ ભગવાન સુધી પહોંચી જશે, તો કદાચ પોતાનાં માતાને ફરી મળી શકશે.

આગળ જતાં તેમની આ શોધ લોકોની મદદ કરવા અને ભૂખ્યાં લોકોને ભોજન કરાવવાની પ્રવૃત્તિ સાથે જોડાઈ જાય છે. ફિલ્મમાં ‘નીબ કરૌરી બાબા’નું મુખ્ય પાત્ર શોભિનવ સત્યાએ ભજવ્યું છે.

આ ફિલ્મની નિર્માતા અનુપ્રિયા નાગરએ બીબીસી સાથેની વાતચીત દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે શોભિનવ સત્યા માટે આ એક મોટી જવાબદારી હતી કે દર્શકો તેમને અભિનેતા તરીકે ‘નીબ કરૌરી બાબા’ના પાત્રમાં સ્વીકારી શકશે કે નહીં. પરંતુ દર્શકો તરફથી જે પ્રકારનો પ્રતિસાદ મળ્યો છે, તેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તેમણે આ પાત્ર ખૂબ જ શાનદાર રીતે નિભાવ્યું છે.

દ ઇન્ડિયન ઍક્સપ્રેસની ફિલ્મ સમીક્ષક શુભ્રા ગુપ્તા જણાવે છે કે શોભિનવ પોતાના ચહેરાના હાવભાવ, સ્થિરતા અને મૌન દ્વારા પાત્રને અસરકારક બનાવે છે.

સ્ક્રીનપ્લે પર એટલી સફાઈથી કામ કરવામાં આવ્યું છે કે તમને વાર્તાના તે સમયકાળનો અનુભવ થવા લાગે છે.

આગળ તેઓ કહે છે કે ફિલ્મમાં કામ કરનારા લોકોએ પોતાનાં પાત્રો ખૂબ સારી રીતે ભજવ્યાં છે.

નિર્માતાઓની વાત કરીએ તો રાગિની સોના અગાઉથી ફિલ્મ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલાં રહ્યાં છે.

તેમના નામ સાથે વર્ષ 2004ની ફિલ્મો ‘કૌન હૈ જો સપનોં મેં આયા’ અને ‘શુક્રિયા’, તેમજ 2005ની ‘ચૉકલેટ’ જોડાયેલી છે. આ ફિલ્મોમાં તેઓ નિર્માતા તરીકે કામ કરી ચૂક્યા છે.

હનુમાન અંશને સિનેમાઘરોમાં ટકાવી રાખવામાં પણ રાગિનીની મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહી હતી.

SCREENને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે બીજા અઠવાડિયામાં ફિલ્મ દર્શાવતા સિનેમાઘરોની સંખ્યા ઘણી ઘટી ગઈ હતી. તે સમયે તેમણે અને વિશાલ ચતુર્વેદીએ ફિલ્મને વધુ આગળ ચલાવવાનો નિર્ણય લીધો હતો.

આ ફિલ્મનાં બીજાં નિર્માતા નમ્રતા સિંહ છે, જેઓ ડિજિટલ મીડિયા અને મનોરંજન ઉદ્યોગમાં કામ કરી ચૂક્યાં છે.

જાન્યુઆરી 2023માં પ્રકાશિત મ્યુઝિક પ્લસના એક ઇન્ટરવ્યૂ અનુસાર, તેઓ સોનીની કંપની SETVIમાં ડિજિટલ અને નવી ટેકનૉલૉજી સંબંધિત કાર્યની હેડ તરીકે કાર્યરત હતાં.

તેમણે બોલીવૂડ હંગામાને જણાવ્યું હતું કે ટીમ શરૂઆતથી જ આ વાર્તાને ત્રણ ફિલ્મોમાં રજૂ કરવા માગતી હતી.

તેમના જણાવ્યા મુજબ, પ્રથમ ફિલ્મનું શૂટિંગ 22 દિવસમાં પૂર્ણ થયું હતું. તેમાંના બે દિવસનું શૂટિંગ મુંબઈમાં થયું હતું અને બાકીનું શૂટિંગ ચિત્રકૂટમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

આ ફિલ્મનું એક ગીત ઇન્ટરનેટ પર વાયરલ થયું છે, જેને સુનીલ લોધીએ ગાયું છે. તેઓ બંને આંખોથી દૃષ્ટિહીન છે. ઇન્ટરનેટ પર તેમનું આ ગીત વાયરલ થયા બાદ અનેક મોટા નેતાઓ અને અભિનેતાઓ તેમની મુલાકાત લઈને તેમના ગીતની પ્રશંસા કરી ચૂક્યા છે.

એક ઇન્ટરવ્યૂ અનુસાર, સુનીલની આંખોની સારવાર માટે મધ્ય પ્રદેશના મુખ્ય મંત્રી મોહન યાદવએ પણ મદદનું આશ્વાસન આપ્યું છે.

ભક્તિ, સંતોના જીવન અને આસ્થા પર આધારિત અનેક ભારતીય ફિલ્મોએ બોક્સ ઓફિસ પર સારું પ્રદર્શન કર્યું છે. ઉદાહરણ તરીકે, વર્ષ 2024માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ ‘હનુ-માન’એ બૉક્સ ઑફિસ પર લગભગ 300 કરોડ રૂપિયાનો વ્યવસાય કર્યો હતો.

તે જ રીતે, વર્ષ 2025માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ ‘મહાવતાર નરસિંહ’એ બૉક્સ ઑફિસ પર 325 કરોડ રૂપિયાથી વધુની કમાણી કરી હતી.

ધર્મ અને આસ્થા સાથે જોડાયેલી આવી ઘણી ફિલ્મો છે, જે બૉક્સ ઑફિસ પર સુપરહિટ સાબિત થઈ છે.

કૈંચી ધામની લોકપ્રિયતાનું બીજું પાસું ત્યાંનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર છે.

વર્ષ 2025ની કેરિંગ કેપેસિટી સ્ટડીના અહેવાલ અનુસાર, લગભગ 74 ટકા લોકોએ પાર્કિંગ સુવિધા અંગે અને 58 ટકા લોકોએ સ્વચ્છતા (સેનિટેશન) અંગે અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.

નૅશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલી ઉત્તરાખંડ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ સાથે સંકળાયેલી એક સંયુક્ત સમિતિના અહેવાલમાં પણ કૈંચી ધામમાં આવતા લોકોની વધતી સંખ્યાને કારણે સ્વચ્છતા, ઘન કચરા (સોલિડ વેસ્ટ)ના સંચાલન અને ગટર વ્યવસ્થાપન (સીવેજ મેનેજમેન્ટ) પર વધતા દબાણનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.

કેન્દ્ર સરકાર પણ અહીંના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત બનાવવા માટે નાણાં ખર્ચી રહી છે.

પર્યટન મંત્રાલયના અધિકૃત દસ્તાવેજ મુજબ, ચૅલેન્જ બેઝ્ડ ડેસ્ટિનેશન ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ હેઠળ કૈંચી ધામ કૅમ્પસના વિકાસ માટે 17.60 કરોડ રૂપિયાની મંજૂર (સેન્ક્શન) કિંમત નોંધવામાં આવી છે.

આ પરથી એ પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે કૈંચી ધામ પ્રત્યેનું આકર્ષણ હવે માત્ર ધાર્મિક કે સાંસ્કૃતિક ઘટના સુધી મર્યાદિત રહ્યું નથી, પરંતુ તે વહીવટીતંત્ર અને પર્યટન આયોજનનો પણ એક મહત્ત્વપૂર્ણ વિષય બની ગયું છે.

સપ્ટેમ્બર 2026માં ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે ‘નીબ કરૌરી બાબા’ સાથે જોડાયેલા સ્થળોને એક ધાર્મિક પર્યટન માર્ગ (પિલગ્રિમેજ રૂટ) સાથે જોડવાની યોજના આગળ વધારી હતી.

ઇન્ડિયન ઍક્સપ્રેસના જણાવ્યા મુજબ, પ્રસ્તાવિત સર્કિટમાં ફિરોઝાબાદનું અકબરપુર, ફર્રુખાબાદનું નીબ કરૌરી ધામ, લખનૌનું હનુમાન સેતુ મંદિર અને વૃંદાવનમાં બાબા સાથે જોડાયેલાં સ્થળોનો સમાવેશ થાય છે.

આ વિકાસ એવા સમયે થઈ રહ્યો છે જ્યારે ફિલ્મ ‘હનુમાન અંશ’ની સફળતાએ તેમની સાથે જોડાયેલાં સ્થળો અને ઇતિહાસ પ્રત્યે લોકોમાં નવી રસજાગૃતિ પેદા કરી છે.

આ જ અકબરપુરમાં બાબાના પૌત્રિક ઘર અંગે એક વિવાદ પણ સામે આવ્યો છે.

તેમની છ પૌત્રીઓએ જિલ્લા વહીવટી તંત્ર સમક્ષ ફરિયાદ નોંધાવી છે અને એક ટ્રસ્ટ પર સંપત્તિના નિયંત્રણને લઈને આરોપો લગાવ્યા છે.

ટ્રસ્ટે આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે અને ફિરોઝાબાદ પ્રશાસને આ દાવાઓની તપાસ માટે એક સમિતિની રચના કરી છે. હાલમાં તપાસ ચાલુ છે.

આ પ્રશ્નનો કોઈ સીધો જવાબ નથી. પરંતુ ઉપલબ્ધ તથ્યોના આધારે કેટલાક તર્ક જરૂર આપવામાં આવે છે.

એક તરફ રામદાસ, કૃષ્ણદાસ અને લેરી બ્રિલિયન્ટ દ્વારા નિર્મિત દાયકાઓ જૂની આંતરરાષ્ટ્રીય વારસાગાથા (ઇન્ટરનૅશનલ લેગેસી) છે. બીજી તરફ સ્ટીવ જૉબ્સ અને માર્ક ઝકરબર્ગ સાથે જોડાયેલી દસ્તાવેજીકૃત વાર્તાઓ છે.

ભારતમાં વિરાટ કોહલી અને અનુષ્કા શર્મા જેવા જાણીતા લોકોનું ત્યાં જવું, અને તે દરમિયાન હવે ‘હનુમાન અંશ’ જેવી સફળ ફિલ્મ પણ આ જ વાર્તાનો એક ભાગ બની ગઈ છે.

તેમના પ્રત્યે આસ્થા રાખનાર લોકોની પોતાનાં અલગ-અલગ કારણો છે.

બીજી તરફ, નવી પેઢી સુધી તેમની ઓળખ ક્યારેક રામદાસ અને કૃષ્ણદાસ દ્વારા પહોંચે છે, તો ક્યારેક સ્ટીવ જૉબ્સ અને માર્ક ઝકરબર્ગ સાથે જોડાયેલી વાર્તાઓના માધ્યમથી. હવે ‘હનુમાન અંશ’ જેવી ફિલ્મ દ્વારા પણ તેમની ઓળખ નવી પેઢી સુધી પહોંચી રહી છે.

જોકે, આ દરમિયાન સોશિયલ મીડિયા પર ભારતીય સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં તેમની કોઈપણ પ્રકારની ભાગીદારી ન હોવા અંગે કેટલીક આલોચનાત્મક ટિપ્પણીઓ પણ જોવા મળી રહી છે.

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન