भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने (MEA) United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF) वर जोरदार टीका केली असून, Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS)च्या नेत्यांवर निर्बंध लादण्याच्या आयोगाच्या मागणीला पूर्वग्रहदूषित आणि विश्वासार्हतेचा अभाव असलेली भूमिका ठरवले आहे. RSS सदस्यांसोबत उच्चस्तरीय बैठका घेण्याऐवजी दंडात्मक उपाययोजना करण्याची USCIRFने केलेली शिफारस यामागे आहे.
—
### वादाला सुरुवात कशामुळे झाली
या आठवड्याच्या सुरुवातीला USCIRFने अमेरिकन सरकारला RSS सदस्यांसोबत राजनैतिक बैठका घेण्याऐवजी त्यांच्यावर निर्बंध लादण्याचे सार्वजनिक आवाहन केले. USCIRFचे अध्यक्ष असलेले पाकिस्तानी-अमेरिकन डॉक्टर Asif Mahmood यांनी दावा केला की, RSSची छत्रसंस्था आणि तिच्या संलग्न संघटनांनी धार्मिक अल्पसंख्याकांवर हल्ले केले आहेत. Commissioner Gene Mills यांनी Mahmood यांच्या मताला पाठिंबा देत असा युक्तिवाद केला की, अधिकृत सरकारी संबंध असोत किंवा नसोत, धार्मिक स्वातंत्र्याच्या उल्लंघनांसाठी जबाबदारी निश्चित होईपर्यंत कोणत्याही RSS नेत्याला उच्चस्तरीय राजनैतिक सन्मान देऊ नये.
—
### भारताची प्रतिक्रिया: MEAचा पलटवार
भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते Randhir Jaiswal यांनी शुक्रवारी झालेल्या नियमित द्विसाप्ताहिक पत्रकार परिषदेत प्रतिक्रिया दिली. त्यांनी USCIRFच्या भूमिकेचा निषेध करत या आयोगाला “पूर्वग्रहदूषित संस्था” म्हटले आणि अनेक वर्षांपासून भारताबाबत “दिशाभूल करणारी आणि चिथावणीखोर वक्तव्ये” केल्याचा आरोप केला.
Jaiswal यांनी USCIRFचा प्रस्ताव स्पष्टपणे फेटाळून लावला. ते म्हणाले, “तुम्ही ज्या संस्थेबद्दल बोलत आहात, ती पूर्वग्रहदूषित संस्था आहे हे सर्वांना माहीत आहे.” तसेच, त्यांच्या शब्दांत, “स्वतःचा अजेंडा पुढे रेटणाऱ्या” अशा संस्थांना वैधता देण्याविरोधात त्यांनी इशारा दिला.
—
### Mohan Bhagwat यांच्या अमेरिकेच्या दौऱ्याच्या पार्श्वभूमीवर परिणाम
RSS प्रमुख Mohan Bhagwat यांच्या 25 Augustपासून सुरू होणाऱ्या United States, Canada आणि United Kingdom या देशांच्या राजनैतिक दौऱ्याच्या अगोदर हे तणाव निर्माण झाले आहेत. USCIRFच्या सूचनांमुळे परदेशातील राजकीय संस्थांसोबत Bhagwat यांच्या भेटीगाठी गुंतागुंतीच्या होऊ शकतात. आयोग निर्बंधांची मागणी करत असला, तरी सरकारने मान्यवरांसोबतच्या बैठकींसाठी औपचारिक प्रोटोकॉल अनेकदा कायम ठेवले आहेत.
—
### महत्त्वाचे तपशील एका नजरेत
– **USCIRFची मागणी**: धार्मिक अधिकारांचे उल्लंघन केल्याचा आरोप असलेल्या RSSशी संबंधित व्यक्तींविरोधात उच्चस्तरीय बैठकीऐवजी निर्बंध.
– **Mahmood यांची भूमिका**: अध्यक्ष म्हणून त्यांनी RSSशी संबंधित संघटनांनी धार्मिक अल्पसंख्याकांना लक्ष्य केल्याच्या आरोपांकडे लक्ष वेधले.
– **Gene Mills यांचे वक्तव्य**: अधिकृतरीत्या संबंधित नसलेल्या RSS नेत्यांवरही गैरप्रकारांमध्ये सहभागाचा आरोप असल्यास त्यांना राजनैतिक सन्मान देण्यास मज्जाव करावा.
– **MEAचे उत्तर**: USCIRFची भूमिका पूर्वग्रहदूषित, विश्वासार्हतेचा अभाव असलेली आणि अजेंड्यावर आधारित असल्याचे म्हटले.
– **Bhagwat यांचा आगामी दौरा**: 25 Augustला नियोजित या दौऱ्यात United States, Canada आणि UKचा समावेश आहे.
—
### व्यापक संदर्भ
भारताच्या सत्ताधारी Bharatiya Janata Party (BJP)ची वैचारिक जननी म्हणून पाहिल्या जाणाऱ्या RSSची राजकीय चर्चेत महत्त्वाची भूमिका आहे. RSS थेट सरकारचा भाग नसले, तरी त्याचा प्रभाव विविध सामाजिक, सांस्कृतिक आणि राजकीय उपक्रमांपर्यंत विस्तारलेला आहे.
USCIRF ही जागतिक धार्मिक स्वातंत्र्यावर देखरेख ठेवण्यासाठी स्थापन करण्यात आलेली स्वतंत्र U.S. संस्था आहे. या संस्थेला सल्लागार भूमिका असून स्वतःहून निर्बंध लादण्याचा अधिकार नाही. मात्र, वार्षिक अहवाल आणि धोरणकर्त्यांना केलेल्या शिफारसींच्या माध्यमातून ती U.S.च्या परराष्ट्र धोरणावर प्रभाव टाकते. त्यामुळे तिच्या प्रस्तावांचा राजनैतिक संबंधांवर परिणाम होऊ शकतो.
—
### राजनय आणि प्रतिमेसाठीचे धोके
USCIRFच्या मागणीवरून निर्माण झालेल्या संघर्षामुळे अनेक राजनैतिक धोके निर्माण झाले आहेत:
– **भारत–U.S. संबंध**: धार्मिक स्वातंत्र्य, मानवी हक्क आणि दोन्ही देशांमधील व्यापार संबंधांवर व्यापक चर्चा सुरू असताना RSS सदस्यांवर निर्बंध लादण्याच्या सूचनेमुळे द्विपक्षीय संबंधांवर ताण येऊ शकतो.
– **जागतिक प्रतिमा**: USCIRFसारख्या संस्थांकडून होणारी टीका भारताच्या धार्मिक स्वातंत्र्याच्या नोंदीबाबतच्या आंतरराष्ट्रीय धारणांवर परिणाम करू शकते.
– **देशांतर्गत राजकीय गणित**: BJP आणि RSSशी असलेले तिचे संबंध भारताच्या तीव्र प्रत्युत्तराचा वापर परकीय हस्तक्षेपाविरोधातील देशांतर्गत राजकीय कथानक म्हणून करण्याची शक्यता आहे.
– **Bhagwat यांचा दौरा**: USCIRFच्या भूमिकेच्या प्रतिक्रियेत काही भेटीगाठींमध्ये बदल करण्यात आल्यास आगामी दौऱ्याकडे माध्यमे आणि राजकीय वर्तुळांकडून बारकाईने पाहिले जाऊ शकते.
—
Randhir Jaiswal यांच्या वक्तव्यांतून भारताची अधिकृत भूमिका स्पष्ट झाली: ही U.S. संस्था विश्वासार्हतेचा अभाव असलेली असून पूर्वग्रहदूषितपणे काम करते आणि राजकीय अजेंडा पुढे रेटण्याचा धोका निर्माण करते. आपल्या आंतरराष्ट्रीय प्रतिमेचे रक्षण करताना भारताने अशा टीकेला आव्हान न देता स्वीकारले जाऊ नये, असा ठाम पवित्रा घेतला आहे.
—
This article is AI-generated content. Please verify the information independently before taking any action based on this article.
