इस्रायल: आयसेनकॉट यांच ी धोरण ं नेतान्याहूंसारखीच कठोर असूनह ी अरब पक्षांन ी त्यांन ा पाठिंब ा क ा दिला?

इस्रायलमध्य े नव्य ा सरकारच्य ा स्थापनेसाठ ी हालचाल ी सुर ू असतान ा अरब राजकीय पक्षांन ी माज ी लष्करप्रमुख गाद ी आयझेनकॉट यांन ा पाठिंब ा देण्याच ा निर्णय घेतल ा आहे. इस्रायलच े राष्ट्रपत ी इसाक हर्झोग यांनीह ी त्यांन ा सरकार स्थापन करण्यासाठ ी आमंत्रित केल े आहे.

गाद ी आयझेनकॉट यांच्याकड े सरकार स्थापनेसाठ ी 28 दिवसांच ी मुदत आहे. यामध्य े 14 दिवसांच्य ा संभाव्य मुदतवाढीचाह ी समावेश आहे.

इस्रायलच्य ा संसदेत 120 सदस्य आहेत. सरकार स्थापन करण्यासाठ ी किमान 61 खासदारांच ा पाठिंब ा आवश्यक असतो. आयझेनकॉट यांच्याकड े 6 राजकीय पक्षांच्य ा 67 खासदारांच ा पाठिंब ा असल्याच ं सांगितल ं जात आहे.

दुसरीकडे, बेंजामिन नेतन्याह ू यांच्य ा नेतृत्वाखालील आघाडीकड े बहुमतासाठ ी आवश्यक असलेल्य ा संख्येपेक्ष ा कम ी खासदार आहेत. त्यामुळ े राष्ट्राध्यक्षांन ी त्यांन ा सरकार स्थापन करण्याच ी पहिल ी संध ी दिल ी नाही.

मात्र, आयझेनकॉट यांच्य ा धोरणांबाबतह ी पॅलेस्टाईन समर्थक गटांकडून प्रश्नचिन्ह ं उपस्थित केल ं जात आहेत. त े नेतन्याह ू यांच्य ा युद्धविषयक मंत्रिमंडळाच ा ( वॉर कॅबिनेट ) भाग होते. पॅलेस्टाईनच्य ा मुद्द्यावर त्यांच ी धोरणंह ी कठोर असल्याच ं सांगितल ं जातं.

नेतान्याह ू आण ि आयझेनकॉट य ा दोघांचीह ी भूमिक ा जवळपास सारखीच असतान ा अरब राजकीय पक्षांन ी आयझेनकॉट यांन ा पाठिंब ा देण्याच ा निर्णय क ा घेतला, अस ा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

अरब राजकीय पक्षांच ा ह ा निर्णय आयझेनकॉट यांच्य ा धोरणांश ी सहमत ी दर्शवणार ा नसून नेतन्याह ू यांन ा सत्तेपासून दूर ठेवण्याच्य ा प्रयत्नांच ा भाग मानल ा जात आहे.

इस्रायलमधील अरब राजकीय पक्षांच्य ा ‘ जॉइंट लिस्ट ‘ य ा आघाडीच े अध्यक्ष युसूफ जबारीन यांनीह ी याच राजकीय अपरिहार्यतेकड े लक्ष वेधल ं होतं.

त्यांन ी म्हटल ं होतं,” आम्ह ी चांगल ा आण ि अधिक चांगल ा पर्याय यातून निवड करत नाहीये. आमच्यासामोर वाईट आण ि त्याहूनह ी वाईट अस े 2 पर्याय आहेत”.

दिल्लीमधील इंडियन कौन्सिल ऑफ वर्ल्ड अफेअर्समधील वरिष्ठ फेल ो आण ि पश्चिम आशियातील घडामोडींच े अभ्यासक डॉ. फज्जुर रहमान सिद्दीक ी यांच्य ा मते, अरब राजकीय पक्षांन ी आयझेनकॉट यांन ा पाठिंब ा देण्याच्य ा निर्णयामाग े आयझेनकॉट यांन ा सत्त े आणण्यापेक्षाह ी नेतन्याह ू यांन ा सत्तेबाहेर ठेवण्याच ा प्रयत्न अधिक महत्त्वाच ा आहे.

त े म्हणतात,” अरब राजकीय पक्षांच ी प्राथमिकत ा आयझेनकॉट यांन ी पंतप्रधान व्हाव ं किंव ा आपण स्वत ः सरकारमध्य े सहभाग ी व्हाव ं ह ी नसून त्यांच ा पहिल ा प्रयत्न नेतन्याह ू पुन्ह ा पंतप्रधान होऊ नयेत, ह ा आह े”.

डॉ. सिद्दीक ी यांन ी बीबीस ी न्यूज हिंदीश ी बोलतान ा म्हटलं,” अरब राजकीय पक्षाच्य ा नेत्यांन ा माहीत आह े की, नेतन्याह ू आण ि आयझेनकॉट यांच्य ा पॅलेस्टाईन, गाझा, वेस्ट बँक आण ि हमासबद्दलच्य ा धोरणांमध्य े फारस ा फरक नाह ी”.

” अश ा परिस्थितीत आयझेनकॉट यांन ा पाठिंब ा देण ं म्हणज े त्यांच्य ा धोरणांन ा पाठिंब ा देण ं नाही. गेल्य ा 3 वर्षांत गाझामध्य े ज े काह ी घडल ं आण ि नेतन्याह ू सरकारन े पॅलेस्टिन ी नागरिकांन ा जस ं वागवलं, त्यानंतर नेतन्याह ू यांन ा सत्तेबाहेर ठेवण ं ह ी अरब राजकीय पक्षांच ी प्राथमिकत ा बनल ी आह े”.

” इस्रायलमधील अरब राजकीय पक्षांन ा अश ा सरकारच ा भागह ी व्हायच ं नाही, ज्यांच ी धोरण ं त्यांच्य ा मतदारांन ा मान्य नाहीत. अस े करण े म्हणज े आपल्य ा राजकीय जनाधाराश ी आण ि आपल्याल ा मतदान करणाऱ्य ा लोकांच्य ा विश्वासाश ी तडजोड करण्यासारख े ठरेल”, अस ं त े नमूद करतात.

मिशिगन स्टेट युनिव्हर्सिटीच्य ा आंतरराष्ट्रीय अभ्यास विभागाच े निवृत्त प्राध्यापक मोहम्मद अयुब यांच्य ा मते, नेतन्याह ू सरकारमध्य े इतामार बेन-ग्विर आण ि बेजालेल स्मोट्रिच यांसारख े उजव्य ा विचारसरणीच े नेत े होते. त्यांच ी भूमिक ा पाहत ा सरकार बदलल्यास इस्रायलमधील अरब नागरिकांच्य ा हक्कांच े संरक्षण करण्यासाठ ी अधिक अनुकूल राजकीय वातावरण निर्माण होऊ शकतं, अस ं अरब राजकीय पक्षांन ा वाटते.

मोहम्मद अयुब यांन ी आपल्य ा ब्लॉगमध्य े लिहिल ं आहे,” या संधीच ा वापर करून आपल्य ा समुदायाश ी संबंधित स्थानिक, आर्थिक प्रश्न राजकीय अजेंड्यावर आणण्याच ा अरब राजकीय पक्षांच ा प्रयत्न असेल. यामध्य े अरब बहुल शहर ं तसंच गावांमधील संघटित गुन्हेगार ी रोखण्यासाठ ी पुरेस ा निध ी उपलब्ध करून देणं, विविध योजनांच ी अंमलबजावण ी करण ं यांच ा समावेश आह े”.

अरब राजकीय पक्षांन ी अरबबहुल भागातील घरांच ी कमतरत ा दूर करण्यासाठ ी तसंच नवीन घर ं बांधण्यासाठ ी सरकार ी परवानग्य ा मिळवण्याच ी प्रक्रिय ा सुलभ करण्याच ी मागण ी केल ी आहे. परवानगीशिवाय बांधलेल्य ा घरांन ा नियमित करण्याची, अश ा घरांवरील कारवाई थांबवण्याच ी मागणीह ी त्यांन ी केल ी आहे.

तरुण दाम्पत्यांन ा घर ं बांधण्यासाठ ी जमीन उपलब्ध करून देण ं आण ि बेडोइन समुदायाच्य ा ज्य ा गावांन ा अजून अधिकृत सरकार ी मान्यत ा मिळालेल ी नाही, त्यांन ा मान्यत ा देण्याच्य ा मागण्यांचाह ी यात समावेश आहे.

रोजगार, शिक्षण आण ि स्थानिक नगरपालिकांन ा पुरेश ी संसाधन े उपलब्ध करून देण्याबरोबरच नागर ी आण ि राष्ट्रीय हक्कांश ी संबंधित प्रश्नह ी त्यांच्य ा अजेंड्यावर आहेत.

मात्र, य ा मागण्य ा सध्य ा संभाव्य आघाडीसमोर चर्चेसाठ ी ठेवलेल्य ा अट ी आहेत. आयझेनकॉट यांन ी त्य ा स्वीकारण्याच े किंव ा त्यांच ी अंमलबजावण ी करण्याच ं कोणतंह ी आश्वासन दिल ं नाहीये.

पश्चिम आशियातील घडामोडींच े अभ्यासक कमर आग ा हेदेखील अरब राजकीय पक्षांच ा ह ा निर्णय बदलत्य ा राजकीय परिस्थितीत नवीन संध ी शोधण्याच ा प्रयत्न असल्याच ं सांगतात.

बीबीस ी न्यूज हिंदीश ी बोलतान ा त्यांन ी म्हटल ं की, नेतन्याह ू सरकारच्य ा काळात अरब राजकीय पक्षांन ा राजकीय प्रक्रियेत दुय्यम स्थान देण्यात आल ं होतं. अश ा परिस्थितीत सरकार बदलल्यास आपल्यासाठ ी राजकीय संध ी निर्माण होऊ शकते, अस ं त्यांन ा वाटलं.

कमर आग ा यांन ी पुढ े म्हटलं,” अरब पक्षांन ी आपल ी राजकीय ताकदह ी दाखवून दिल ी आहे. इस्रायलच्य ा राजकारणात जवळपास 20 टक्क े लोकसंख्येच े प्रतिनिधित्व करणाऱ्य ा अरब समुदायाकड े दुर्लक्ष करत ा येणार नाही, ह े त्यांन ी दाखवून दिल ं आहे. आयझेनकॉट यांच ं सरकार आपल्य ा पाठिंब्यावर अवलंबून असेल, अश ी आश ा अरब पक्षांन ा आहे. त्यामुळ े आपल्य ा समुदायाच्य ा स्थानिक आण ि आर्थिक प्रश्नांबाबत काह ी प्रमाणात दिलास ा मिळण्याच ी शक्यत ा त्यांन ा वाटतीय े”.

अरब पक्षांच ा पाठिंब ा असूनह ी प्रामुख्यान ं इस्रायलच्य ा आघाडीच े राजकारण आण ि उजव्य ा विचारसरणीच्य ा पक्षांच्य ा प्रभावामुळ े आयझेनकॉट यांन ा आपल ी धोरण ं बदलण ं सोप ं जाणार नाही.

इस्रायलमधील सरकार ं अनेकद ा लहान उजव्य ा पक्षांच्य ा पाठिंब्यावर अवलंबून असतात. त्यांच्य ा मागण्य ा पूर्ण न झाल्यास त े आघाडीतून आपल ा पाठिंब ा काढून घेतात. त्यामुळ े सरकार कोसळतं.

दुसरीकडे, आयझेनकॉट यांच्यासमोर हेह ी आव्हान आह े की, ज्य ू मतदारांच ा एक मोठ ा वर्ग सरकारमध्य े अरब पक्षांच्य ा सहभागाल ा विरोध करतो. त्यामुळ े अरब पक्षांन ा उघडपण े पाठिंब ा दिल्यास त्यांन ा मध्यममार्ग ी आण ि उजव्य ा विचारसरणीच े मतदार टिकवून ठेवण ं अवघड जाऊ शकतं.

याच कारणामुळ े आयझेनकॉट यांन ी अरब पक्षांच्य ा पाठिंब्याबाबत अद्याप कोणतीह ी स्पष्ट भूमिक ा घेतलेल ी नाही.

कमर आग ा म्हणतात,” नवीन सरकार स्थापन झाल े तरी, त्याच्य ा स्थिरतेबद्दल प्रश्न कायम राहतील. इस्रायल ी राजकारणात आघाड ी तुटण ं आण ि खासदारांच ं पक्षांतर होण ं य ा गोष्ट ी असामान्य नाहीत. वेगवेगळ्य ा पक्षांमधील धोरणात्मक मतभेद सरकारसमोर आव्हान उभ ं कर ू शकतात”.

डॉ. फझूर रहमान सिद्दिक ी यांच्य ा मते, इस्रायल ी राजकारण बऱ्याच काळापासून अस्थिर राहिल ं आहे. त्यामुळ े कोणत्याह ी आघाडीच ं दीर्घायुष्य सुनिश्चित करण ं कठीण आहे.

त्यांच्य ा मते, सध्य ा विरोध ी पक्षांन ा एकत्र आणणार ा सर्वात मोठ ा मुद्द ा म्हणज े नेतान्याहूंन ा सत्तेपासून दूर ठेवण ं ह ा आहे. शिवाय, इस्रायल ी नागरिकांन ा सुरक्ष ा आण ि युद्धाश ी संबंधित मुद्द्यांऐवज ी महागाई, शिक्षण, आरोग्य आण ि सामाजिक सुरक्ष ा यांसारख्य ा दैनंदिन समस्यांवर लक्ष केंद्रित करायच ं आहे.

डॉ. सिद्दिक ी यांच्य ा मते, अरब पक्षांच्य ा पाठिंब्यान ं स्थापन झालेल े सरकार ह ा किमान काह ी काळासाठ ी राजकीय आण ि सामाजिक स्तरावर दिलास ा देणार ा एक पर्याय म्हणून पाहिल ा जात आहे.

मात्र, सध्य ा इस्रायलच्य ा पॅलेस्टाईन धोरणात कोणताह ी मोठ ा बदल होण्याच ी अपेक्ष ा करण ं अवघड आहे.

( बीबीसीसाठ ी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमच े प्रकाशन )