Source :- BBC PUNJABI
Reuters
ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ: 5 ਮਿੰਟ
ਭਰੋਸਾ, ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਨਜਦੀਕੀਆਂ, ਅਜਿਹਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਬਸ ਇਹੀ ਪਿਆਰ ਹੈ ਪਰ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਸਟੇਟਕ੍ਰਾਫਟ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਬਤ ਵੀ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਹਨੀ ਟਰੈਪ।
ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀ ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਪਤਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮਲਟੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਕਨਾਲਜੀ ਕੰਪਨੀ ਐਨਵੀ਼ਡੀਯਾ ਦੇ ਸੀਈਓ ਜੇਨਸਨ ਹੁਆਂਗ ਦੇ ਇੱਕ ਕਥਿਤ ਚੀਨੀ ਜਾਸੂਸ ਏਲਿਸ ਹੁਆਂਸ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਅਫੇਅਰ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਈਏ ਕਿ ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਅਜਿਹੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਏ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਸਕੇ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਹਨੀ ਟ੍ਰੈਪ ਸੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਗੁਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਚੀਨ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਰ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਹਨੀ ਟ੍ਰੈਪ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਾ ਕਿਉਂ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ ? ਆਓ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।
ਹਨੀ ਟਰੈਪ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਨੀ ਟਰੈਪ ਦਾ ਮਤਲਬ।
ਕੈਂਬਰਿਜ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹਨੀ ਟਰੈਪ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿਸੇ ਸ਼ਖਸ ਨੂੰ ਬਹਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂ ਰੋਮਾਂਸ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜ਼ਰੀਏ ਫਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਖਸ ਦੋਸਤੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣ ਕੇ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਨੀ ਟਰੈਪ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਾਸੂਸੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਗੁਪਤ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਮਿਲਟਰੀ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ।
- ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਜਾ ਖੋਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਉਣ ਲਈ।
- ਆਰਥਿਕ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਲੈਣ ਲਈ।
- ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ।
ਯਾਨੀ ਅਸਲੀ ਮਕਸਦ ਪਿਆਰ, ਇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਸ ਜ਼ਰੀਏ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਨੀ ਟਰੈਪ
BIBLIOTHÈQUE NATIONALE DE FRANCE
ਹਨੀ ਟਰੈਪ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹਾਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾ ਆਏ ਅਜਿਹਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਵਿਸਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਹਾਰੀ ਯੂਰਪ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਂਸਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਲਈ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ 1917 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਇਕਜੁੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਬੂਤ ਕਿੰਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ। ਪਰ ਹਨੀ ਟਰੈਪ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਸਿੰਬਲ ਵਾਂਗ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਲਡ ਵਾਰ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਰਿਚਰਡ ਡੀਕਨ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਸਪਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਕੋਲਡ ਵਾਰ ਦੌਰਾਨ ਰੂਸ ਦੀ ਕੇਜੀਬੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ ਮੋਜ਼ਨੋ ਕੋਡਵਰਡ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਜਾਸੂਸਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੁਫੀਆ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।”
ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਸੀ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏਜੰਸੀਆਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੇਟਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ MI5 ਨੇ ਵੀ ਵਾਰਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਪਰਸਨਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ‘ਚ ਰਹੇ ਮਾਮਲੇ
Getty Images
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਅ ਦੇ ਐਂਟੀ-ਟੈਰੇਰਿਜ਼ਮ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ ਬੀ ਰਮਣ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ‘ਦ ਕਾਓ ਬੁਆਏਜ਼ ਆਫ ਰਾਅ: ਡਾਊਨ ਮੈਮਰੀ ਲੇਨ’ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿੱਸਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਡਾਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਰੂਸ ਦੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ ਕੇਜੀਬੀ ਨੇ ਉਸ ਡਾਂਸਰ ਜ਼ਰੀਏ ਉਸ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਤੋਂ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਧੂਰੀ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ।
ਹਾਲੀਆ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀਆਰਡੀਓ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਡਾ.ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਰੂਲਕਰ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਵੀ ਕਾਫੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹਨੀ ਟਰੈਪ ਜਿਹੇ ਖਤਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ।
ਹਾਈ ਟੈਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਕਿਉਂ ?
Getty Images
ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਏਆਈ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਹਨੀ ਟਰੈਪ ਜਿਹੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿੱਧਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਉਸ ਦੀ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਰਸਤਾ ਕਈ ਵਾਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਨਸਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ, ਲੈਪਟਾਪ ਜਾਂ ਈਮੇਲ ਅਕਾਊਂਟ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਜ਼ਰੀਏ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਘੁਸਪੈਠ ‘ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜੇਨਸਨ ਹੁਆਂਗ ਵਿਵਾਦ
Getty Images
ਇੱਥੇ ਜੇਨਸਨ ਹੁਆਂਗ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਥਿਤ ਚੀਨੀ ਜਾਸੂਸ ਏਲਿਸ ਹੁਆਂਗ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜੇਨਸਨ ਹੁਆਂਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਤੋੜਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਹੈ। ਉਧਰ ਏਨਵੀਡੀਯਾ ਨੇ ਇੰਡੀਪੈਂਡੇਂਟ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਉਰਟੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਐਫਬੀਆਈ ਵੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਾਂਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਹਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਏਆਈ ਦੇ ਦੌਰ ਤੱਕ, ਹਨੀ ਟਰੈਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਸੂਸੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕ ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨੀ ਬਦਲ ਜਾਵੇ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸਰਦਾਰ ਰਸਤਾ ਕਈ ਵਾਰ ਇਨਸਾਨੀ ਭਰੋਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਨੀ ਟਰੈਪ ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
source : BBC PUNJABI
